سڤیل: مەریوان عومەر

رۆژنامەی "سەندەی تایمز"ی بەریتانی نوسیویەتی "مەحمودی ئەحمەدی نەژاد لێهاتوانە یاری مشك و پشیلە لەبارەی دۆسیە ئەتۆمییەكەیەوە لەگەڵ رۆژئاوادا درێژە پێدەدات". رۆژنامەكە باس لەوە دەكات، كە نەژاد لەدواین ساتدا پێشنیارێكی خستەڕوو، تا بەڕەكە لەژێر پێی رۆژئاوادا دەربێنێت، كە لەهەوڵی سەپاندنی سزای سەختدان بەسەر كۆماری ئیسلامی ئێراندا. لەهەمان كاتیشدا تاران گوێی بە كۆت و پێوەندەكانی نەتەوە یەكگرتووەكان لەبارەی تاقیكردنەوەی موشەكە بالیستیەكان نەدا، كاتێك موشەكێكی بالیستی بەكۆمەڵێك زیندەوەرەوە (مشكێك و دوو كیسەڵ و چەند كرمێك) رەوانەی بۆشایی ئاسمان كرد.
لەدواین دەرفەتدا سەرۆكی ئێرانی ئەحمەدی نەژاد رایگەیاند، كە وڵاتەكەی ئامادەیە یۆرانیۆمی پیتێندراو بەرێژەی 3.5% رەوانەی دەرەوە بكات، لەبەرامبەر دەسكەوتنی سوتەمەنی پیتێندراو بە رێژەی 20%.
وڵاتانی دراوسێی ئێرانیش گەیشتنە ئەو باوەڕەی بەو شێوەیە ئیدی ئێران چەكی ئەتۆمی بە دەست دەهێنێت، ئەمەش سروشتی پەیوەندیەكانی ناوچەكە بە گشتی دەگۆڕێت.
رۆژنامەی "تایمز"ی بەریتانی نوسیویەتی، كە بەرپرسە سیاسییە باڵاكانی هەر سێ وڵاتی بەریتانیا و فەرەنسا و ئەڵمانیا لەگەڵ بەرپرسە ئەمریكییەكاندا خەریكی تاوتوێكردنی ئەو باسەن، بەر لەوەی دواتر لەگەڵ بەرپرسانی روسیا و چیندا گفتوگۆ بكەن. رۆژنامەكە لە بەرپرسانی رۆژئاوای گواستۆتەوە، كە دواین پێشنیاری ئێرانی هەوڵەكانی رۆژئاوای بۆ سەپاندنی سزای تازە بەسەر تاراندا پەكخست.
شارەزایان پێیان وایە ئێران بە هەڵدانی موشەكێكی بالیستی لەمیانەی بەرنامە تایبەتییەكانی لەبواری بۆشایی ئاسماندا، هەوڵەكانی وڵاتەكەی بۆ بەرەوپێشبردنی توانای موشەكە دوورهاوێژەكانی پەردەپۆش كردوە، ئەو موشەكانەی توانای هەڵگرتنی كڵاوەی ئەتۆمیان هەیە. ئەمەش وای لەكۆشكی سپی كرد، كە تاقیكردنەوەی ئەو موشەكە لەلایەن ئێرانەوە بە "كارێكی ئیستیفزازی" وەسف بكات.
رۆژنامەی "دەیلی تەلەگراف"ی بەریتانیش لەبابەتێكی شیكاریدا نوسیویەتی "دانوستان لەگەڵ ئێراندا بۆتە سەمای "فالس" و كۆتایی نییە".
ئەو رۆژنامەیە باس لەترسی وڵاتانی كەنداو دەكات، كە چۆن سەركردەكانیان چەكی ئەتۆمی ئێران بە هەڕەشەی راستەوخۆ لەسەر مانەوەی خۆیان دەبینن. ئێرانیش بەردەوامە لە ئاڕاستەكردنی شەپۆلێكی ئیسلامی شیعی بەرامبەر بە ئیسلامی سوننەی تەقلیدی بۆ ناوچەكە، هەروەها بەردەوامیشە لەفراوانكردنی هێز و دەسەڵاتی لەناوچەكەدا، لە رێگای وروژاندنی رق و كینە بەرامبەر بە رۆژئاوا لە نێوان وڵاتانی دراوسێیدا.
تەلیگراف روونی دەكاتەوە، كە ئیسرائیل تاكە وڵاتی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست نییە، كە لەهەڕەشە ئەتۆمییەكانی ئێران بترسێت. هاوپەیمانەكانی رۆژئاوا لەبەردەم ئێراندا ئاشكران، كە بریتین لەسعودیە و بەحرێن و ئیمارات. ئەو وڵاتانە دەزانن ناتوانن بەر بە هەوڵەكانی ئێران بۆ پیتاندنی یۆرانیۆم و بەدەستهێنانی چەكی ئەتۆمی بگرن. وڵاتێكی وەك سعودیە كە ماوەیەكی درێژ دژایەتی ئیسرائیلی كردوە، ئێستا لەگەڵ یەهوددا خۆی لەبەرەیەكدا و لەدژی دوژمنێكی هاوبەشدا دەبینێتەوە، كە كۆماری ئیسلامی ئێرانە. لە پشت پەردەوەش باس لەهاوكاری و هاوسۆزی و بەرژەوەندی هاوبەشی نێوان ئەو دوو وڵاتە دەكرێت.
رۆژنامەكە پێی وایە بە بوونی ئێران بە وڵاتێكی ئەتۆمی، ئیسرائیل خۆی لەبەردەم كۆمەڵێك هەڕەشەدا دەبینێتەوە. رەنگە تاران راستەوخۆ ئەو چەكە بۆ لێدانی ئیسرائیل بەكار نەهێنێت، بەڵام بەرەی حیزبوڵڵای لوبنانی و بزووتنەوەی حەماسی فەڵەستینی و سوریا لە دژی ئیسرائیلدا بەهێز دەكات.
بارگرژی و ئاڵۆزی نێوان تاران و ئیدارەی باراك ئۆباما لەو ماوانەی دواییدا زیاتر بووە، بە هۆی هەوڵەكانی واشنتۆن بۆ بڵاوكردنەوەی قەڵغانی دژە موشەك لە وڵاتانی كەنداودا، بۆ پاراستنی هاوپەیمانەكانی خۆی لە هەڕەشەی موشەكەكانی ئێران.
رۆژنامەی "گاردیان" نوسیویەتی "واشنتۆن ژمارەیەكی زیاتر موشەكی پاتریۆتی بەرگریی رەوانەی هەریەكە لە وڵاتانی قەتەر و ئیمارات و بەحرێن و كوێت دەكات، دوو كەشتی جەنگیش لەكەنداودا دەهێڵێتەوە، كە بتوانن موشەكە ئێرانییەكان بخەنە خوارەوە و یارمەتی وڵاتی سعودیەش بدەن، كە هێزێكی سەربازی بەتوانا پێك بهێنێت، بۆ پاراستنی كێڵگە نەوتیەكانی". رۆژنامەكە نوسیویەتی ئەمریكا بەو هەنگاوەی دەیەوێت ئیسرائیل رازی بكات، كە هیچ گورزێك لەئێران نەوەشێنێت و ئەمریكا دەتوانێت بارودۆخەكە كۆنتڕۆڵ بكات و بەرپەرچی هەر هەڕەشە و هێرشێكی ئێران بداتەوە.
وڵاتانی عەرەبی لەو ساڵانەی دواییدا بە بەهای 15 ملیار جونەی ئیستەرلینی چەك و تفاقیان لەئەمریكا كڕیوە. رۆژنامەی ئیندیپێندەنت ئەو هەنگاوەی ئەمریكا بەشكستی ئۆباما لەئاساییكردنەوەی پەیوەندیكانی لەگەڵ ئێران دەزانێت. پاشانیش دەپرسێت، كە ئەو نمایشەی وڵاتانی كەنداو ئێران دەترسێنێت، یا دەرەنجامی پێچەوانەی لێدەكەوێتەوە؟!
BBC