سڤیل: مەریوان عومەر

زۆر كەس هەیە درۆ دەكات بەشێوەیەكی نیمچە رۆژانە، هەمووشیان هۆكار و بیانووی خۆیان بۆ درۆكانیان هەیە، بەڵام چ شتێكە وا لەبەشێك لەبەرپرسان و سەركردەكان دەكات، زۆرجار درۆ بكەن و خۆیان لەراستییەكان بدزنەوە؟ ئەمە بۆ بیانووهێنانەوەیە بۆ بڕیارە سیاسییە هەڵەكانیان، یا بۆ نكۆڵیكردن لەرووداوە ئابڕووبەرە سێكسییەكانیان؟ یا بۆ درێژەدان بە مانەوەیان لەپۆستەكانیان؟
دواین هەواڵی رۆژنامەی "ئۆبزێرڤەر"ی بەریتانی درۆیەكی خانمە وەزیری كاروباری بەریتانیا لەئێرلەندای باكوور "مو مولام"ی لەبارەی تەندروستی خۆیەوە ئاشكرا كردوە، تا پۆستەكەی پێ بدرێت. "مولام" هەرچەندە دەیزانی كە نەخۆشی شێرپەنجەی مێشكی هەیە، بەڵام راستی نەخۆشییەكەی لەهەموو لایەك و تەنانەت "تۆنی بلێر"ی سەرۆك وەزیرانی ئەوكاتی بەریتانیاش شاردەوە، تا هەلی كاندیدكرانی بۆ ئەو پۆستە لێ نەسەندرێتەوە، مولام رایگەیاند، كە ئەو كیسە شێرپەنجەییەی لەمێشكدا هەیەتی، جێگای مەترسی نییە و بە ئاسانی لادەدرێت. ئەو ئامۆژگارییەكانی پزیشكەكەی خۆشی رەت كردەوە، كە پێی گوت شێرپەنجەكە لەقۆناغە كۆتاییەكانی دایە و دەبێ رای گشتی لەراستیی نەخۆشییەكەی ئاگادار بكاتەوە. ئەو بە هەموو كۆشش و توانای خۆی بەردەوام بوو لەبەڕێوەبردنی كارەكەی تا ساڵی1999 لەپۆستەكەی لادرا و پاشانیش لە2005دا كۆچی دوایی كرد، دوای ئەوەی كۆششێكی زۆری كرد، بۆ بەدیهێنانی ئاشتی لەئێرلەندای باكووردا.
"مولام" تاكە كەس نییە پەنای بۆ ئەو درۆیە بردبێت بۆ مانەوەی لەپۆستەكەیدا، بەڵكو پێش ئەویش سەرۆكی پێشووی ئەمریكا "رۆزڤێڵت" راستی نەخۆشییەكەی خۆی لەرای گشتی ئەمریكا شاردەوە، تا لەبەرامبەر گەلی ئەمریكادا بەردەوام بەهێز دەربكەوێت.
جۆرێك لەدرۆی سەركردەكان درۆی پلان بۆ داڕێژراوە. درۆی "جۆرج بۆش"ی سەرۆكی ئەمریكا بەرامبەر بە گەلی ئەمریكا سەبارەت بە بیانووی بەرپاكردنی جەنگ لەدژی عێراقدا درۆیەكی تێپەڕ و بەرێكەوت نەبوو، بەڵكو درۆیەكی پلان بۆ داڕێژراو بوو. ئەم جۆرە درۆیەش تەنیا زیان بە خاوەنەكەی ناگەیەنێت، بەڵكو كاریگەری لەسەر تەواوی گەلەكەی دەبێت. بە هەمان شێوە "تۆنی بلێر"ی سەرۆك وەزیرانی پێشووی بەریتانیا درۆی لەگەڵ گەلی بەرتیانیادا كرد و چەند بیانوویەكی وەهمی بۆ پشتگیریكردنی بڕیارەكەی بۆش و جەنگ لەدژی عێراق دروست كرد، كە بیانووی بوونی چەكی كۆكوژ بوو لەعێراقدا و تا ئێستا راستی ئەو تۆمەتانە نەسەلمێنراوە، كە بە هۆیانەوە رژێمی پێشووی عێراق روخێنراو ماوەی زیاتر لە 7 ساڵە هێزە ئەمریكییەكان لەعێراقدا ماونەتەوە.
بلێر كە لەو ماوانەی دواییدا لەبەردەم لێژنەی تایبەتی لێكۆڵینەوەدا ئامادە بوو، سوور بوو لەسەر دروستی بڕیاری روخاندنی رژێمی عێراق، گەر هیچ بەڵگەیەكیش بۆ دۆزینەوەی چەكی كۆكوژ لەو وڵاتەدا نەبووبێت. وتیشی كە ئەو هەڕەشەیەی سەدام لەسەر ناوچەكە دروستی كردبوو، قەناعەتی پشتیگیركردنی داگیركردنی عێراقی لەساڵی 2003دا لا دروست كردووە و پێشی وابوو، گەر هیچ بیانوویەكیش نەبووایە، دەبوایە بیانووی جۆراوجۆر بەكاربهێنرابایە.
جۆرێكی تر لەدرۆی سەركردەكان، درۆی سپیە. ئەم جۆرە درۆیە سەرۆك و سەركردەكانی وڵاتان بۆ جوانكردنی وێنای خۆیان لەبەرامبەر گەلەكانیان پەنای بۆ دەبەن، تا بە وێنەی سەركردەی شۆڕشگێڕ و خەباتكار و لێزان دەربكەون، بەڵام هەندێك جار دەرەنجامی ئەو درۆیانە ئابڕوبەر دەردەچن، كاتێك بارودۆخێك دێتە پێشەوە و درۆی سەرۆك ئاشكرا دەبێت، دووچاری حاڵەتێكی هێندە پڕ شەرمەزاری دەبێت، كەس حەسوودی پێ نابات. رەنگە ئەمە ئەو هەڵوێستە بووبێت، كە "نیكۆلا ساركۆزی" سەرۆكی فەرەنسا دووچاری هات. لەرووداوێكی سەیر و نوكتەئامێزدا، سەرۆك بووە بابەتێكی بەپیتی رۆژنامە و راگەیاندنەكانی فەرەنسا، كاتێك لەپێگە تایبەتییەكەی خۆی لەماڵپەڕی "فەیس بووك" نوسیبووی كە لەساڵی 1989 ئامادەی بۆنەی رووخاندنی دیواری بەرلین بووە، بەڵكو لەرووخاندنەكەشیدا بەشداری كردووە و باسی دەكات، كە چۆن پاچەكەی دەستی وەشاندۆتە دیوارەكە. تەنانەت ئەوەشی بیر نەچووە، باس لەو هەستە خۆشە بكات، كە ئەوكات لای دروست بووە. پاشانیش راپۆرتێكی بەریتانی ئاشكرای كرد، كە ساركۆزی درۆ دەكات، تەنانەت لەو شەوەدا ئەو لەپاریس نەچۆتە دەرەوە.
زۆر درۆی تر هەن، كە سەركردەكانی پێوە دەناسرێتەوە. كاتێك پەیوەندیەكەی كلینتۆن لەگەڵ مۆنیكا لیونسكی ئاشكرا بوو، دەركەوت كە چ درۆیەكی لەگەڵ خێزانەكەی و گەلی ئەمریكادا كردوە. رەنگە یەكێكی تریش لەهەرە بەناوبانگترین درۆیەكانی مێژووی سەرۆكایەتی ئەمریكا، رووداوی ئابڕووبەرانەی "وۆتەر گێت"ی سەردەمی سەرۆك "نیكسۆن" بووبێ، كە وایكرد ناوی ئەو سەرۆكە زیاتر لەهەر كار و دەسكەوتێكی تری، بەو رووداوە ئابڕووبەرەوە ببەسترێتەوە.
ئەلئەهرام