|
 سڤیل:
مەریوان عومەر
جەنەڕاڵ ماكریستاڵ شوێن بە ئۆباما لەق
دەكات؟!
مانگی حوزەیران زۆر رووداوی گرنگی سەبارەت بە
جەنگی ئەفغانستان بەخۆوە بینی، جەنگەكە چووە
قۆناغێكی ترەوە، كە تێیدا سەركردەی هێزە
ئەمریكیەكان و هێزەكانی ناتۆ لەئەركەكەی دوور
خرایەوە. 104 مانگ بەسەر ئەم جەنگەدا تێپەڕی
كرد، ئەمەش درێژترین جەنگە لەمێژووی
ئەمریكادا، پێشتر جەنگی ڤێتنام كە 103 مانگی
خایاند، هەرە درێژترین جەنگ بوو ئەمریكا
تێیەوە گلابێت، كە زۆر كەس پێیان وایە ئەمریكا
بە دۆڕاوی لێیدەرچوو و تاماوەیەكی درێژیش
شوێنكاری بەسەر هەردوو كۆمەڵگای ئەمریكی و
ڤێتنامیەوە جێهێشت.
دواین قەیرانی سیاسی و راگەیاندنی نێو
ئەمریكا، بووە هۆی دوورخستنەوەی "جەنەڕاڵ
ماكریستال" لەسەركردایەتی هێزەكانی ئەمریكا و
ناتۆ لەئەفغانستان، ئەو پیاوەی توانی پەیوەندی
پڕناكۆكی و قەیرانی 9 ساڵەی نێوان ئەفغانەكان
و هێزە نێودەوڵەتیەكان بەئاستێكی باش
بگەیەنێت. ئەو توانی ناودەنگێكی زۆر باش
لەمەیدانەكانی جەنگی دژ بە تاڵیبان و
ئەلقاعیدە لەئەفغانستان پەیدا بكات، پاشان
لەبەرەكانی جەنگی سنوری قەندەهارەوە گەڕایەوە
ئەمریكا و دەستی لەكار كێشایەوە.
ماكریستاڵی تەمەن 55 ساڵان لەئایاری 2009
شوێنی جەنەڕاڵ "دەیڤد ماكیرنان"ی گرتەوە،
لەسەرەتای دەسبەكاربوونیشەوە، وەك كەسێك
ناسراوە، كە حەز بە دەركەوتن و مامەڵەكردن
لەگەڵ راگەیاندنەكان ناكات.
لەمانگی تشرینی دووەمی رابردوودا لەگەڵ "جۆ
بایدن"ی جێگری سەرۆكی ئەمریكا سەبارەت بە
ستراتیجیەتی جەنگی ئەفغانستان چووە نێوە
دەمەقاڵی و شەرێكی راگەیاندنەوە، كاتێك
تێڕوانینی "بایدن"ی بۆ ئەو ستراتیجیەتە و
سنورداركردنی لەجەنگی دژە تیرۆردا بە
"كورتبینی" وەسف كرد.
هەڵسەنگاندنە نهێنیە سەربازییەكانی ماكریستاڵ
لەبارەی جەنگی ئەفغانستانەوە، كە دواتر دزەی
كردە نێو راگەیاندنەكانەوە، فشارێكی زۆرتری
خستە سەر كۆشكی سپی، بەر لەوەی ئۆباما
ستراتیجیەتێكی تازەتر رابگەیەنێت. زۆر
لەچاودێرانیش پێیان وایە، هەڵەی گەورەی
ماكریستاڵ ئەو دیمانەیە بوو، كە لەگەڵ گۆڤاری
"رۆلینگ ستون"دا ئەنجامیدا و تێیدا رەخنەی
لەتێڕوانینی ئیدارەی ئۆباما بۆ جەنگی
ئەفغانستان گرتبوو، لەبایەخی تێڕوانینەكانی
"بایدن"ی كەمكردبووەوە و سوكایەتیشی بە "جیم
جۆنز"ی جەنەڕاڵی دیاری پێشوو و راوێژكاری
سەرۆك بۆ ئاسایشی نەتەوەیی كردبوو و بەكەسێكی
"گاڵتەجاڕ" و كارمەندێكی تری ئیدارەكەی
ئۆباماشی بە "ئاژەڵی بریندار" وەسف كردبوو.
"حەمید كارەزای" سەبارەت بە ماكریستاڵ دەڵێ
"ئەو سەركردەیەكی گرنگ و جێگای متمانەی حكومەت
و گەلی ئەفغان بوو، نەبوونیشی كەلێنێكی گەورە
دروست دەكات". هەرچەندە ئەوەی لەشوێنی
دانراوە، جەنەڕاڵ "دەیڤد پترایۆس"ی لێهاتوو و
كارزانە.
هەرچەندە دیمانەكەی ماكریستاڵ رەخنەی لەئاستی
سیاسی ئیدارەی ئەمریكا گرتبوو، كە خاوەن
بڕیاری راگەیاندنی جەنگە، وەك ئۆباماش لەكاتی
راگەیاندنی دەستلەكاركێشانەوەكەی ماكریستاڵدا
گوتی "ئەمە كارێكە لەدژی دەسەڵاتی مەدەنی
بەسەر هێزە سەربازیەكاندا، هەروەك دژ بە
بنەماكانی دیموكراتیەتیشە"، بەڵام لەگەڵ
ئەوەشدا ئەم بڕیارەی ئۆباما ناڕەزایی و بێزاری
لەنێو ریزەكانی سوپادا لێكەوتەوە، گەر بە
شێوەیەكی راگەیەندراویش نەبووبێت، چونكە ئەو
ئەفسەرێك بوو، گەر هەستی بە رق و بێزارییەكی
زۆر لەنێو ریزەكانی سوپا و كارمەندانی بواری
سەربازی و بەرەكانی جەنگەوە نەكردبێت، رەخنەی
لەو شێوەیەی لەسیاسەتی وڵاتەكەی نەدەگرت.
ئەو شێوازی جەنگەی لەبەرەكانی عێراق و
ئەفغانستان و پاكستان بەڕێوە دەچێت، پێناچێت
دەرەنجامی دڵخۆشكەری بۆ ئۆباما لێبكەوێتەوە،
كە بۆ ماوەی دووەمی مانەوەی لەكۆشكی سپیدا
یارمەتیدەری بێت، وەك چۆن نەیتوانیوە ئاشتی
لەرۆژهەڵاتی ناوەڕاستیشدا بەدی بهێنێت.
راپرسیەكانیش ئەنجامی دڵخۆشكەریان بۆ ئۆباما
پێ نیە. لەدوا راپرسیشدا، كە هەریەكە لە
رۆژنامەی "وۆڵ ستریت جۆڕناڵ" و كەناڵی "ئێن بی
سی" بڵاویان كردۆتەوە، تەنیا 45% ئەمریكیەكان
لەسیاسەتەكانی ئۆباما رازین، لەكاتێكدا كە
چووە نێو كۆشكی سپیەوە 70%ی ئەمریكیەكان
لەگەڵیبوون. 48%یشیان گومانیان لەتواناكانی
هەیە بۆ بەڕێوەبردنی ئەم جەنگانەی ئەمریكا
تێیانەوەگلاوە، توانای بەجێگەیاندنی بەڵێنی
كێشانەوەی هێزەكانیشی لەعێراقدا، پەیوەستە بەو
سەقامگیرییەی ئەفغانستان لەماوەی 12 مانگی
داهاتوودا بەخۆیەوە دەبینێت. هەر دەرەنجامی
ئەم جەنگانەش داهاتووی ئۆباما
لەهەڵبژاردنەكانی داهاتوودا دیاری دەكەن.
زۆر لەچاودێران پێیان وایە دیاریكردنی جەنەڕاڵ
"دەیڤد پترایۆس" كە بەدەست شێرپەنجەی
پرۆستاتەوە گیری خواردوە، لەشوێنی جەنەڕاڵ
ماكریستاڵ، بۆ نەهێشتنی دەرفەتی خۆپاڵاوتنی
پترایۆسی كێبڕكێكارەكەیەتی لەهەڵبژاردەكانی
2012دا، كە كۆماریەكان مەبەستیانە، بە تایبەت
دوای ئەوەی لەكاتی سەركەوتنی ستراتیجیەتی
"جۆرج بۆش"ی سەرۆكی پێشوو بەزیادكردنی
هێزەكانی ئەمریكا لەعێراقدا ناوبانگی
پەیداكرد، زۆر لەچاودێران پێشبینیان دەكرد، كە
پترایۆس بچێتە نێو كێبڕكێی هەڵبژاردەكانی
داهاتووی ئەمریكاوە، هەرچەندە تا ئێستا
پترایۆس ئەم هەواڵەی نە رەت كردۆتەوە و نە
پشتڕاستیشی كردۆتەوە.
بۆیە دەرەنجامە نێگەتیڤەكانی جەنگ، جارێكی تر
كەسایەتی "ماكریستاڵ" بۆ ئەمریكیەكان دەردەخات
و دەبێتە پاڵنەرێكی بەهێز بۆ خۆپاڵاوتنی
لەهەڵبژاردەكانی سەرۆكایەتی داهاتووی ئەمریكا،
بە تایبەت كە لەلایەن جەنەڕاڵەكان و لەئاستی
سەربازیدا پشتگیرییەكی گەورەی لێ دەكرێت. بە
درێژایی مێژووی ئەمریكاش، ئەو جەنەڕاڵە
سەربازییانەی لەئەركەكانیاندا سەركەوتنیان بە
دەست هێنابێت، لەنێو گەلی ئەمریكادا وەك
پاڵەوان تەماشاكراون و هەمیشەش حیزبە
كێببڕكێكارەكانی ئەمریكاش، خۆشەویستی و
ناوبانگی ئەوانیان لەنێو خەڵكدا بۆ مەبەستی
هەڵبژاردەكان قۆستۆتەوە و كردویانن بە
پاڵێوراوی حیزبەكانیان. زۆر لە سەرۆكە
ناودارەكانی ئەو وڵاتەش، پێشتر جەنەڕاڵی
سەربازی بوونە و وەك پاڵەوانی نەتەوەی
ناسراون، لە نمونەی "جۆرج واشنتۆن، ئەندرۆ
جاكسۆن، ولیام هێنری هاریسۆن، یۆلیسیس گرانت،
تیۆدۆر رۆزڤێڵت، ئایزنهاوەر".
جەنەڕاڵ ماكریستاڵ دەرچووی ئەكادیمیای "وست
بوینت"ی ناوداری ئەمریكیە لەساڵی 1976،
خانەوادەكەشی مێژوویەكی درێژیان لەبواری
خزمەتی سەربازیدا هەیە. جەنەڕاڵ "هێربەرت
ماكریستاڵ"ی باوكیشی لەماوەی جەنگی جیهانی
دووەمدا لەئەڵمانیا خزمەتی سەربازی كردوە،
كوڕەكانیشی هەر لەبواری سەربازیدا كاریان
كردوە. ماكریستاڵ لە 2003-2008 سەركردەی هێزە
تایبەتیەكانی ئەمریكا بووە و لەو ماوەیەدا
بەرپرسی لەنێوبردنی ژمارەیەك ئامانجی گرنگی
ئەمریكیەكان بووە لەعێراق و ئەفغانستان،
لەنمونەی "ئەبو موسعەب زەرقاوی". كەسێكە هۆگر
و ئاڵوودەی كاركردنە، لەشەو و رۆژێكدا لە 4-5
كاتژمێر زیاتر ناخەوێت، حەز بە مامەڵەكردن
لەگەڵ میدیا و دەركەوتنیش ناكات.
|
