|
سڤیل:
مەریوان عومەر
"بۆب ودوۆرد" لەكتێبی “State of Denial” باس
لەوە دەكات، كە لەكۆبوونەوەی ئەنجومەنی
ئاسایشی نەتەوەیی ئەمریكی رۆژێك دوای
هێرشەكانی 11ی سێپتەمبەری 2001، كە تێیدا
بڕیاری جەنگی ئەفغانستان درا، "دۆناڵد
رامسفێڵد"ی وەزیری ئەوكاتی بەرگری ئەمریكا بە
ناڕازیبوونەوە پرسیاری لەسەرۆك بۆش كرد "بۆ
لەیەك كاتدا نەچینە نێو جەنگ لەدژی
عێراقیشەوە؟ بۆ تەنیا ئەلقاعیدە؟!"
دوو هەفتە دوای بەدەستەوەدانی "كابوول"
لەلایەن تاڵیبانەوە، "پۆڵ وڵڤۆیتز"ی جێگری
وەزیری بەرگری ئەمریكا گروپێكی تایبەتی لە 12
بیرمەند پێكهێنا، لەنمونەی رۆهەڵاتناس
"بێرنارد لویس" و نوسەری گۆڤاری (نیوزویك)
"فەرید زەكەریا" و كەسایەتی ئەكادیمی "فوئاد
عەجەمی" و راوێژكاری رامسفێڵد "ستیڤ هێربێتز"،
بۆ لێكۆڵینەوە لەبارەی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست.
گروپەكە رۆژی 29ی تشرینی دووەمی 2001
كۆبوونەوە و یاداشتێكی 7 لاپەڕەییان لەژێر
ناونیشانی "دێلتا تیرۆر" پێشكەش بە سەرۆك بۆش
كرد. یاداشتەكە چەند راستیەكی ئازاربەخش و
كوشندەی بۆ سەرۆك بۆش تێدابوو، كە وایلێكرد
لەو سروشتە بەئێش و كوشندەیەی رۆژهەڵاتی
ناوەڕاست ورد ببێتەوە. هێربێتز بە دەستەواژەی
"ئێمە لەئێستادا رووبەرووی جەنگی نەوەی دووەم
دەبینەوە، ئەمەش لەعێراقدا دەست پێدەكەین"
وەسفی كرۆكی یاداشتەكەی كردوە. یاداشتەكە
رۆهەڵاتی ناوەڕاستی بە ناوچەیەكی "لاواز و
نەپارێزراو" وەسف كردوە، ئەمەش وای لە بۆش و
ئیدارەكەی كرد، گۆڕینی ناوچەی رۆژهەڵاتی
ناوەڕاست یا وەك وەزیری دەرەوەی ئەوكات "كۆڵن
پاوڵ" وەسفی دەكات "دووبارە داڕشتنەوەی
ناوچەكە"، بەتاكە چارەسەر بزانن.
"ئاریێل شارۆن"ی سەرۆك وەزیرانی ئەوكاتی
ئیسرائیل توانی سوود لە كەشی دوای رووداوەكانی
11ی سێپتەمبەر وەربگرێت، لەرووی باوەڕپێكردنی
لایەنی رەسمی و خەڵكانی ئاسایی لەئەمریكا، كە
"تەلئەبیب و حەیفا هاوشێوەی نیویۆرك بوونەتە
قوربانی تیرۆر"، هەروەها سوودی لە سەرقاڵبوونی
ئەمریكا بەبارودۆخی عێراقەوە بینی و فرسەتی
لێهێنا و واقیعێكی تازەی لەكەرتی رۆژئاوا
لەدژی فەڵەستینیەكان هێنا كایەوە.
ئامادەیی سەربازی راستەوخۆی ئەمریكا لەنێو دڵی
رۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا، كەشوهەوایەكی هاوشێوەی
جەنگی ساڵانی 1967 و 1982ی بۆ تەلئەبیب
رەخساند، كە لەهەردوو جەنگەكەدا چەند ئەركێكی
جەوهەری بۆ بەرژەوەندی ئەمریكا ئەنجام دا.
هەمان شت لەحوزەیرانی 1981دا روویدا، كاتێك
ئیسرائیل دامەزراوە ئەتۆمیەكەی عێراقی خاپوور
كرد. داگیركردنی عێراق لەساڵی 2003
پشتڕاستكردنەوەیەكی فەرمی وتەكەی یاسر عەرەفات
بوو لەساڵی 1991 كاتێك وتی "بەكۆتاهاتنی جەنگی
سارد كۆتایی بەرۆڵی ئەو كەشتیە فڕۆكەهەڵگرەی
ئەمریكا دەهێنێت كە ناوی (ئیسرائیل)ی
لێناوە!"، ئەمەش چونكە ئەمریكا راستەوخۆ
لەناوچەكە ئامادەیە، بۆ دەركردنی ئەو دركەی
چەقیوەتە بەرژەوەندییەكانی، بێ ئەوەی
پێــــــــویستی بەئیسرائیلی بریكاری هەبێت.
ئامادەیی ئەمریكا لەبەغدا و تێپەڕبوونی لێی
وەك دەروازەیەك بۆ دووبارە داڕشتنەوەی نەخشەی
ناوچەكە، تەنیا مۆركێكی سەربازی نەبوو، بەڵكو
مۆركێكی ئایدۆلۆجیشی هەبوو. گەورەترین
گوزارشتیش لەمە دەستەواژەی "پڕۆژەی رۆژهەڵاتی
ناوەڕاستی گەورە" بوو، كە لایەنی سیاسی و
ئابووریی و كۆمەڵایەتی و رۆشنبیری لەخۆدەگرت و
وەك "نەخشەیەكی رێگا"ش بوو بۆ ئەو تانكە
ئەمریكیانەی هاتبوونە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست.
لەقۆناغی دوای بەغداشدا ئەمریكا ئامانجی تەنیا
كێشكردنی رژێمەكان نەبوو بۆ ریزی خۆی، كە
پێشتر بەهۆی سیاسەتەكانی لەگەڵ زۆر لە
هاوپەیمانەكانی لەناوچەكە بەریەك كەوتووە،
بەڵكو بەدەستهێنانی ئەقڵ و دڵی كۆمەڵگا
عەرەبیەكان و پێكهێنانی باڵ و رەوت و لایەنی
ئایدۆلۆجی و سیاسی مەیلداری خۆشیەتی، هاوشێوەی
مامەڵەی پێشتری مۆسكۆ لەگەڵ حیزبە چەپە
هاوپەیمان و حیزبە شیوعیە لایەنگرەكانی خۆی.
بۆیە ئەمریكا لەو بارودۆخەدا پێی وابوو،
هاتنەناوەوەی ئیسرائیل بۆ نێو پڕۆژەكەی، وەك
ئەوەیە ماست برژێتە سەر سینیەك لەخواردنی
ماسی، كە ئەمەش نەوەك هەر وایلێدەكات بۆ
خواردن نەشێت، بەڵكو زیانیشی بۆ تەندروستی
دەبێت. لەسەرەتای گرێتێكەوتنی پڕۆژەكەی
ئەمریكا لەعێراق و ئەفغانستاندا و
هەڵوەشانەوەی بەرژەوەندی هاوبەشی ئەمریكی و
ئێرانی لە كابوول لە 2001 و لە بەغدا لە 2003،
ئەو كاتەی ئێران لەئابی 2005دا دەستی كردەوە
بە بەرنامە ئەتۆمیەكەی و دوای رووخانی بەغدا
خۆی بەهێزێكی هەرێمایەتی گەورە و ئەمریكاشی
لەناوچەكە بە لاواز هاتە بەرچاو، لەوكاتەوە
وێنای ئەمریكا گۆڕا. دوای ئەوە لەهەفتەی
یەكەمی جەنگی تەمموزی ساڵی 2006ی
ئیسرایل–لوبنان بوو كە "گۆندالیزا رایس"ی
وەزیری دەرەوەی ئەمریكا بارودۆخی ناوچەكە و
ئەو جەنگەی ئیسرائیلی بە "ژانێكی پێویست بۆ
لەدایكبوونی رۆژهەڵاتێكی ناوەڕاستی تازە" وەسف
كرد، بۆ گێڕانەوەی وێنای پۆزەتیڤی جەنگی
ساڵانی 67 و 82 بۆ ئیسرائیل، چونكە دواین
جەنگی 2006ی ئیسرائیل لەدژی لوبنان بووە هۆی
دروستبوونی وێنایەكی نێگەتیڤی جیاواز بۆ ئەو
وڵاتە. لەجەنگی 2008-2009 لەدژی كەرتی غەززەش
هەمان شكست و هەڵوێست بۆ ئیسرائیل دووبارە
بووەوە.
ئێستا ئیسرائیل لە نیگەرانیەكی قوڵدایە
سەبارەت بە تێڕوانینی ئەمریكا و ئەوروپا بۆ
وێنای تازەی تەلئەبیب لەچوار ساڵی رابردوودا.
پەلە و هەڵەشەیی و حەزی توندی ئیسرائیل بۆ
بەرپاكردنی جەنگێك لەناوچەكەدا لەپێناو گۆڕینی
ئەو وێنا نێگەتیڤەیەتی. رێك وەك حەز و گڕوتینی
تۆڵەسەندنەوەكەی "محەمەد عەلی كلای" یاریزانی
بۆكسێنی ئەمریكیە، دوای دووچاربوونی بە یەكەم
دۆڕانی لەئاداری 1971دا لەبەرامبەر "جۆ
فریزەر". ئیسرائیل لەوە دەترسێت باجی گەورەی
ستراتیجی بدات، لەرووی كەمبوونی قورساییە
سیاسیەكەی لەلایەن ئەمریكا و ئەوروپاوە، وەك
ئەو باجەی دوای بەكۆتاهاتنی جەنگی سارد دای،
كاتێك واشنتۆن بەپێی بڕیاری 242 و "پرەنسیپی
زەوی بەرامبەر بەئاشتی" لەتشرینی یەكەمی
1991دا ناچاری كرد ئامادەی كۆنگرەی مەدرید بێ،
كە ئەمەش كۆتایی بە ستراتیجیەتی "پڕۆژەی
ئیسرائیلی گەورە" لەخەیاڵی ئیسرائیلیەكاندا
هێنا. ئەو راستیە بوو كە "ئیسحاق رابین"ی
سەرۆكی هەڵبژێردراوی ئیسرائیل لەتەمموزی
1992دا باش لێی تێگەیشتبوو، تەواوی
سەركردەكانی تری دوای ئەمیش بە "شارۆن" و
"ناتانیاهۆ"شەوە لێی تێگەیشتوون.
ئەلحەیات
|
