|
سڤیل:
مەریوان عومەر
(هاڕپ – HAARP) پڕۆژەیەكی مەزنی نهێنی
وەزارەتی بەرگری ئەمریكایە و بودجەیەكی چەند
ملیار دۆلاری بۆ تەرخان كراوە، ئیدارەی
ئەمریكا و چەندین لایەنی زانستی و زانكۆكان و
CIA و كۆمپانیای ناسراو بەشداریان لە
دروستكردنیدا كردوە.
بارەگاكەی دەكەوێتە (جاكوانا) لەویلایەتی
(ئالاسكا). پڕۆژەیەكی لێكۆڵینەوەی هاوبەشی
هێزە دەریایی و ئاسمانیەكانی ئەمریكایە،
بەڕێوەبەرانی پڕۆژەكە دەڵێن، كە بۆ
لێكۆڵینەوەیەی كەشناسیە، بەڵام توانای لە
ئەندازەبەدەری پڕۆژەكە و بەكارهێنانەكانی
شتێكی ترمان پێدەڵێن.
پڕۆژەكە لەوپەڕی نهێنیدا ماوەتەوە، پاشماوەی
پڕۆژەی "جەنگی ئەستێرەكان"ە، كە كۆنگرێسی
ئەمریكا ساڵی 1995 هاوكارییە داراییەكەی
وەستاند. هاڕپ پڕۆژەی چڕكردنەوەی وزە و
ملیارەها یەكەی كارەباییە، شوێنكاری
كارەساتباری لەسەر كەشوهەوا و عەقڵ و مێشكی
مرۆڤ و زیندەوەران بەگشتی هەیە.
هاڕپ كیڵگەیەكی بەرفرەوانی ستونی كانزاییە، كە
لەرێگای تۆڕێكی تەلی گەیەنەرەوە بەیەكەوە
بەستراونەتەوە. بە لێكدانەوەی شارەزایان ئەم
پڕۆژەیە وزەیەكی بێشوومار و هێزێكی
لەڕادەبەدەری هەیە لەچەند روویەكەوە:
1. هاڕپ دەتوانێت بەشێك یا تەواوی سیستەمی
پەیوەندیكردنی سەربازی یا بازرگانی
لەسەرتاسەری جیهاندا پەكبخات و هەموو سیستەمە
پەیوەندیە ناچالاكەكانیش لەكاربخات.
2. دەتوانێت لەپانتاییەكی جوگرافی بەرفرەواندا
یاری بەكەشوهەوا بكات.
3. تەكنیكی تیشكی ئاڕاستەكراوی هەیە و
دەتوانێت هەر ئامانجێك لەرووبەرێكی
بەرفرەواندا كاول بكات.
4. دەتوانێت تیشكی نەبینراو بەكاربهێنێـت، كە
دەبێتە هۆی شێرپەنجە و زۆر نەخۆشی تری كوشندە،
بێ ئەوەی كەس هەستی پێ بكات و گومانی بۆ دروست
ببێت.
5. دەتوانێت حاڵەتی خەوتن یا تەمبەڵی و
خاوبوونەوە لەچالاكیەكان بەسەر تەواوی
دانیشتوانی ناوچەیەكی دیاریكراودا بهێنێت، یا
بیانخاتە دۆخێكی پڕ لەهەڵچوون و توڕەیی و
لەدژی یەكتر بیانوروژێنێت.
هەموو ئەم چالاكیانەی هاڕپ لەرێگای ناردنی
بەستەكێكی شەپۆلی كارۆموگناتیسی زۆر گەورەیە
بەبڕی 3.6 گێگاوات، بۆ چینی سەرەوەی
بەرگەهەوای زەوی، بەوردەكارییەكی زۆرەوە،
كاردانەوە و گەڕانەوەی تیشكە
كارۆموگناتیسیەكان چەكێكی كاولكاری زۆر بەهێزی
لێدروست دەبێت، دەشتوانرێت بەوردی ئاڕاستەی
هەر پنتێكی سەر زەوی بكرێت.
لەساڵی 1974 لەپڕۆگرامی هاڕپ لە (بلیتسڤیل)
لەویلایەتی (كۆلۆرادۆ) و چەند شوێنێكی تریشدا،
تاقیكردنەوەیەك لەسەر پەخشی كارۆموگناتیسی
كرا. ساڵی 1975 كۆنگرێسی ئەمریكا داوای
لەسەركردە سەربازییەكان كرد، كە پسپۆرانی
مەدەنی بۆ پكشنینی هەر تاقیكردنەوەیەك لەبارەی
گۆڕینی كەشوهەواوە بانگێشت بكەن، بەڵام
سەركردە سەربازییەكان ئەمەیان پشتگوێ خست.
لەساڵانی هەشتاكان ئەمریكا تۆڕێكی تاوەریی
GWEN بنیاتنا، بۆ دروستكردنی شەپۆلی
كارۆموگناتیسی لەسەر رووی زەوی لەحاڵەتی
پێویستدا. پڕۆژەكە دەتوانێت شەپۆلێكی رادیۆیی
بە لەرەلەری نزم بۆ مەبەستی بەرگری ئاڕاستە
بكات.
هەرچەندە سەرپەرشتیارانی پڕۆژەكە و ئیدارەی
ئەمریكاش ئامانجەكانی پڕۆژەكەیان ئاشكرا
كردوە، راشیانگەیاندوە، كە ئەو شەپۆلە
رادیۆییە لەرەلەر نزمانەی رەوانەی بەرگە هەوای
زەوی دەكرێن هیچ زیانێكی پێ ناگەیەنن، بەڵام
شارەزایان لێكدانەوەی تریان بۆ كۆی پڕۆژەكە و
تاقیكردنەوەكانی پێشووتریشی هەیە.
هەردوو نوسەر دكتۆر (نیك بیتچ) و خانمە توێژەر
(جین مانینج) لە كتێبەكانیاندا بەناوی
"فریشتەكە نازانێت قیسارە (هاڕپ) بژەنێت –
ئامێر سەربازییەكە سندوقی باندۆرا (قیسارە)ی
كردەوە" هەموو بیانوەكانی ئیدارەی ئەمریكا بۆ
بوونی ئەو پڕۆژەیە رەتدەكەنەوە و پێیان وایە
هاڕپ مەترسی لەسەر بەرگەهەوا و زەوی و خەڵكیش
هەیە و ئامانجی سەرەكیش لەو پڕۆژەیە
دروستكردنی چەكێكی سەربازی كاولكارە، كە
دەتوانێت بەستەكێك لەشەپۆلی رادیۆیی چڕكراوە
لەبنكەكەی خۆیەوە لەسەر زەوی بنێرێت بۆ
گەرمكردنی چینی بەرگەهەوای "ئایۆنۆسفیر" تا لە
كاردانەوەدا لەرێی ناوچەكانی "ماجنیتۆسفیر"ەوە
كە بەهۆی بارگاویبوونی بە ئەلیكترۆنەكان وەك
ئاوێنەیەكی لێدێت، شەپۆلێكی كارۆموگناتیسی
لێیەوە بگەڕێتەوە بۆ ئەو ناوچەیەی دەویسترێت
خاپوور بكرێت، جا تێیدا كۆتایی بەژیان لەو
ناوچەیەدا دەهێنرێت. جگە لەوەش كەلێن و
كەلەبەر لە بەرگەهەوادا دروست دەكات و
لێیانەوە تیشكە شەپۆلی كاولكار و تیشكە
زیانبەخشەكانی خۆر دزە دەكەنە سەرزەوی، كە
ئەمەش كارەساتی گەورەی سروشتی لێدەكەوێتەوە.
ئەم دوو كتێبە باس لەلایەنە نێگەتیڤەكانی
دروستكردنی پڕۆژەی هاڕپ دەكەن و پێیان وایە
ئەو ئامانجە سەربازی و ئابوورییانەی
لەپێناویاندا بەكاردەهێنرێت، دەبێتە هۆی
كاولكردنی زەوی.
ئەو كەشە تەمومژاوی و پڕ لەنهێنیەی
لەكۆتاییەكانی سەدەی رابردووەوە پڕۆژەی هاڕپی
تەنیوە، وایكردوە زیاتر لێكدانەوەی شوم و
نێگەتیڤی بۆ بكرێت، بەتایبەت دوای بومەلەرزە
بەهێز و كوشندەكەی هایتی، كە زۆر لەشارەزایان
پێیان وایە هایتی بۆتە قوربانی و كێڵگەی
تاقیكردنەوەی ئەو چەكە كاولكارەی ئەمریكا.
ئەو وێستگەیەی لێیەوە پڕۆژەی هاڕپ بەگەڕخراوە،
بەرادەیەك نهێنیە، تەنانەت ئەندامانی
كۆنگرێسیش شتێكی ئەوتۆی لەبارەوە نازانن. ئەم
حاڵەتەش رووسیای نیگەران كردوە و لەساڵی
2002دا ئەنجومەنی "دۆما"ی رووسی بەیاننامەیەكی
دەركرد و تێیدا هۆشداریدا كە "ئەمریكا چەكێكی
جیۆفیزیایی تازە دادەهێنێت، كە بەهۆی شەپۆلی
رادیۆییەوە كاریگەری لەسەر كەشوهەوای زەوی
دەبێت. جیاوازی ئەم بازدانە زانستیەی ئەمریكا
و ئەو چەكە كاولكارەی بەدەستی هێناوە، لەگەڵ
چەكە كوشندەكانی ئێستا، وەك جیاوازی نێوان
چەكی ئەتۆمی و چەكە تەقلیدیەكانە".
پسپۆری بواری كۆمپیوتەر "داڤید نایدیچ" دەڵێ
"هاڕپ بەرپرسە لەكەوتنەوەی چەندین كارەساتی
لەشێوەی لافا و وشكەساڵی و گەردەلول و
هەورەتریشقە و بومەلەرزەی كاولكار، كە
لەئەفغانستان و فلیپین و پێشتریش لە توركیا
كەوتنەوە". بەشێكی تریش لەپسپۆران لەدانیمارك
زیادبوونی ژمارەی بومەلەرزەكان لەجەمسەری
باكووری زەوی بۆ 200 زەویلەرزە لەماوەی 7
مانگدا بەچالاكیە نائاساییەكانی وێستگەی
هاڕپەوە دەبەستنەوە.
بەشێك لەپسپۆرانی فیزیایی و لەنێوانیشیاندا
زانای ئۆكرانی "ئۆلینگ فایگین" پێی وایە ئەو
وشكەساڵیەی هاوینی رابردوو رووسیای گرتەوە،
رەنگە شوێنكاری چالاكیە كاولكارەكانی ئەو چەكە
تازەیەی ئەمریكا بێت كە بە "هاڕپ" ناسراوە.
ئۆلینگ زیاتر لەبارەی هاڕپەوە دەڵێت
"لەویستگەی هاڕپەوە تیشكی ئایۆنی بەهێز بۆ
بەرگە هەوای ئایۆنۆسفیر رەوانە دەكرێت، لەوێوە
كاتێك دەگەڕێتەوە بۆ هەر شوێنێكی سەر زەوی،
دەتوانێت زەوی زۆر گەم دابهێنێت".
گەر ئەم لێكدانەوانە بۆ پڕۆژەی هاڕپ لۆژیكی و
راست بن، یا هێشتا كەم بن، یا زێدەڕۆیی
تێدابێت، بەڵام بەدڵنیاییەوە "هاڕپ" پڕۆژەیەكی
زۆر نهێنیە و كەمترین دەرفەت لەبەردەم پسپۆران
و راگەیاندنەكانیشدا نیە تا لێكۆڵینەوەی
لەبارەوە بكەن.
|
