مونتەزەری .. گەورە مەرجـــــــــەعی دژ بە ئەحمەدی نەژاد

سڤیل: مەریوان عومەر

ئایەتوڵڵا حوسێن مونتەزەری یەكێكە لەو زانا ئایینییانەی رێزێكی تایبەتی لە ناوەندە ئایینی و كۆمەڵایەتی و سیاسییەكانی ئێراندا هەیە، ئەو یەكێك بووە لە رابەرە رۆحیەكانی شۆڕشی ئیسلامی ئێران، كە بەر لە 30 ساڵ دامەزراندنی كۆماری ئیسلامی ئێرانی لێكەوتەوە. ماوەیەكیش كەسایەتی و پاڵێوراوی یەكەم بوو بۆ جێگرتنەوەی روحوڵڵا خومەینی، رابەری باڵای شۆڕشی ئیسلامی لە ئێران.
مونتەزەری لە دوای هەڵبژاردنەكانی سەرۆكایەتی ئێران، كە ئەنجامەكانی ململانێ و ناكۆكی لێكەوتەوە، فتوایەكی دەركرد و حكومەتەكەی ئەحمەدی نەژادی سەركۆنە كرد.
ئایەتوڵڵا مونتەزەری لە شاری (قوم) دەژیت، هیچ كاتێكیش چاوپێكەوتن لەگەڵ راگەیاندنەكاندا ناكات، بەڵام "بی بی سی" بە هەر شێوەیەك بێت، توانی لە رێگای ماڵپەڕە تایبەتیەكەیەوە چەند پرسیارێكی ئاڕاستە بكات.
شێخ مونتەزەری لە وەڵامەكانیدا پەیامی توندی ئاڕاستە كردبوو. ئەو بە رووی زانایانی ئایینی ئێرانیدا دەڵێت، كە ئەوان لە توانایاندا هەیە، بۆیە دەبێ هەوڵی چاكسازی بدەن، دەبێ لەگەڵ میللەت بن و فێریان بكەن، كە مافەكانیان چییە.
مونتەزەری پێشی وایە، گەر دامەزراوە ئایینیەكانی ئێران لەو ئەركەیاندا سەركەوتوو نەبن، دەرەنجامێكی نەخوزراو و خراپی لێ دەكەوێتەوە و پێگەی پیاوانی ئایینیش لای خەڵك لاواز و لەرزۆك دەبێت.
لێدوان و بۆچوونەكانی مونتەزەری، هۆكاری كاریگەر بوونە لە قۆناغی دوای هەڵبژاردنەكانی ئێران. ئەحمەدی نەژاد نەیتوانیوە ئەو خۆنیشاندانە بەردەوامانە سەركوت بكات، كە لە دوای هەڵبژاردنە سەرۆكایەتیەكانی ئەمساڵی ئێران شەقامەكانی تارانیان تەنیوە. هێشتا ئەو توڕەییە جەماوەرییە كۆتایی نەهاتووە، كە بە هۆی رازینەبوون بە ئەنجامەكانی هەڵبژاردنەوە بە رووی حكومەتدا تەقیوەتەوە. ئەو دژایەتی و نەیارییەش لەگەڵ رژێمی ئێراندا لە سەرچاوە و چاوگێكی چاوەڕواننەكراوەوە سەرچاوەی گرتووە. زۆر لە پیاوانی ئایینی پێیان باشترە ئەحمەدی نەژاد دەستبەرداری دەسەڵات بێت، لەبەر ئەوەی دەوڵەت و ئایین لە كۆماری ئیسلامیدا تێكەڵ بە یەكتر بوونە، بۆیە پێیان وایە ئەو گوناه و تاوانەی دەوڵەت ئەنجامی دەدات، وێنای ئایین ناشیرن دەكات و پێگەكەشی لاواز دەكات. چاودێران پێیان وایە كێشەكانیش روو لە ئاڵۆزی زیاترن، بە هۆی زیادبوونی ئاستی بەڵا و چورتمە كۆمەڵایەتیەكانی لە نمونەی ئاڵوودەبوون بە مادە هۆشبەرەكان و لەشفرۆشی و بێكاری، ئەمانەش گێشەگەلێكن دەكەونە ئەستۆی ئایینەوە.
بەڵام دوای هەڵبژاردن ئەم كێشانە ئاڕاستە و رەهەندێكی تریان بە خۆیانەوە گرت.
پڕۆفیسۆر عەلی ئەنساری، لە پەیمانگای دیراساتی ئێرانی لە زانكۆی "سانت ئاندرۆ" دەڵێ "حەقیقەتی سەركوتكردنی توندوتیژانەی رووداوەكانی دوای هەڵبژاردنی سەرۆكایەتی ئێران بە ناوی ئایینەوە، خەڵكی ئێرانی هەژاند".
ئەنساری نمونە بە یەكێك لە وەزیرەكان دەهێنێتەوە، كە بە هۆی شۆكی بینینی رووداوەكانی دوای هەڵبژاردنەوە، تەنانەت وازی لە نوێژكردنیش هێناوە. زۆر لە پیاوانی ئایینیش ئەو رەفتارانەی سەرۆكی ئێران "ئەحمەدی نەژاد" نواندویەتی، بە كەمكردنەوە لە ئاست و پێگەی ئایینی دەزانن، كە بەر لە 30 ساڵ كۆماری ئیسلامی لە پێناو خزمەتی ئەو ئایینەدا دامەزراوە. پیاوانی ئایینی ترسێكی تریان لە ئەحمەدی نەژاد هەیە، بەشێكیان باس لەوە دەكەن، كە نەژاد سەر بەو كەمینەیەی نێو مەزهەبی شیعەكانە، كە دژایەتی زانایانی ئایینی دەكات.
باوەڕدارانی مەزهەبی شیعەی دوازدە ئیمامی، باوەڕیان بە زنجیرەیەك پێشەوا هەیە، لە پێغمەبەر (محەمەد)ـەوە دەست پێدەكات و بە (ئیمام مەهدی) چاوەڕوانكراو كۆتایی دێت، كە شیعەكان پێیان وایە نەمردوە و لە سەدەی دوازدەمەوە لەبەرچاو ون بووە. باوەڕیشیان وایە لە رۆژەكانی كۆتایی ژیاندا دەگەڕێتەوە و زەمین پڕ لە دادپەروەری دەكات. ئەم باوەڕەش هاوشێوەی ئیمانی مەسیحیەكانە بە گەڕانەوەی دووەم جاری پێغەمبەر عیسای كوڕی مەریەم. بەڵام لە راستیدا ئەحمەدی نەژاد سەر بە كەمینەیەكی نێو مەزهەبی شیعەكانە و پێی وایە ئەركی سەرشانی هەموو موسوڵمانانە، كە ئامادەكاری و زەمینەسازی بۆ گەڕانەوەی ئیمامی مەهدی چاوەڕوانكراو بكەن.
ئەنساری پێی وایە بە هۆی ئەو باوەڕەیانەوە، دەستوپێوەندی سەرۆك نەژاد هەڵسوكەوت و رەفتاری زۆر سەیر و نائاسایی ئەنجام دەدەن. ئەوان لە كاتی جێهێشتنی ماڵەكانیاندا خواردنی ئامادەكراو لەسەر خوانی تایبەت بەجێ دەهێڵن، وەك ئامادەكاریەك بۆ گەڕانەوەی ئیمام مەهدی، هەروەك پارەیەكی بێشوماریش لە بنیاتنانەوە و چاكردنەوەی ئەو شوێنە خواپەرستیانە خەرج دەكەن، كە پێیان وایە ئیمام مەهدی لەوێوە دەردەكەوێتەوە و دەگەڕێتەوە.
ئەنساری زیاتر دەڵێت "ئەوان تەنانەت كاتی تایبەتیش هەڵدەبژێرن بۆ پێشكەشكردنی پێشنیارەكانیان بۆ ئەنجومەنی وەزیران، یا لە كاتی وازهێنان لە هەر شتێكدا، تاوەكو چاودێریكردن و تێگەیشتنی بۆ ئیمام مەهدی ئاسان بێت".
زۆر لە ئێرانیەكان ئەو رەفتارانەی دەستوپێوەندەكانی ئەحمەدی نەژاد بە نائاسایی وەسف دەكەن، لە كاتێكدا زۆربەی پیاوە ئایینییە توندڕەوەكان بە "بیدعە" وەسفی دەكەن (داهێنراوێكی رێگەپێنەدراو لە ئاییندا). بەڵام ئەو رەفتارە نائاساییانەی نەژاد و دارودەستەكەی، هاوكاتە لەگەڵ زمانی توند و نانیازپاكانەیان لە دژی پیاوانی ئایینیدا.
تا ئێستا بە روونی دیار نییە، كە ئەو ناكۆكیانەی لە نێوان ئەحمەدی نەژاد و بەشێك لە پیاوانی ئایینیدا هەیە، پەرە بستێنێت و بگۆڕێت بۆ جۆرێك لە نەیاریی و ناكۆكی سیاسی، بەڵام بە بێ هیچ گومانێك ئایین لەو رووداوانەی لە ئێراندا دەگوزەرێت، رۆڵێكی سەرەكی دەبینێت، هاوشێوەیە لەو رۆڵەی بەر لە 30 ساڵ لەو وڵاتەدا گێڕای.
ئیدوارد ستورتون - بی بی سی.