سڤیل: د. رائد ئەلعەزاوی ــ تایبەت بە سڤیل

ئیسرائیل لەرێگای سیخوڕەكانیەوە دەستی لە شۆڕشەكەی 25ی یەنایردا هەبووە و چاودێری كردووە

بەگوێرەی زانیاریەكانی سەرچاوەیەكی ئەمنی میسری، بەدەسگیركردنی ئەفسەرێكی ئیسرائیلی بەناوی "ئیلان چایم" بەر لەچەند رۆژێك، لەماوەی درێژی جەنگی سیخوڕیی نێوان میسر و ئیسرائیل، یەكەم جارە میسر بتوانێت سیخوڕ و ئەفسەرێكی وا پایەبەرزی ئیسرائیلی دەسگیر بكات لەماوەی 50 ساڵی رابردوودا، چونكە هیچ كام لەو سیخوڕە ئیسرائیلیانەی میسر تا ئێستا دەسگیری كردوون و ئاشكرای كردوون، نەگەیشتوونەتە ئەو ئاست و پلەیەی "ئیلان".
هەرچەندە ئەو جەنگی سیخوڕیكردن و هەواڵگرییەی نێوان میسر و ئیسرائیل بەكۆتا نەهاتووە، بەڵام دەزگای هەواڵگری میسری گورزێكی بەهێزی لەمۆسادی ئیسرائیلی وەشاند، بەدەسگیركردنی گەورە دیپلۆماتكاری میسری لەباڵوێزخانەی میسر لەتەلئەبیب، ئینجا "ئیلان چایم"، هەروەها دەسگیركردنی دیپلۆماتكار "عیسام ئەلساوی" و هاوكارەكەی "نەجلا ئیراهیم" ئەو خانمەی یاریزانی پێشووی تۆپی دەست بوو، لەرێگای "خالد مەسعەد" یاریزانی پێشووی تۆپی دەستی یانەی زەمالیك پەیوەندی بەمۆسادەوە كردبوو و پێكەوە لەگەڵ عیسام تۆڕێكی تۆكمەی سیخوڕیان پێكهێنابوو و گەشتیاری بیانیان لەرێگای شاخاویەكانی سنوری میسرەوە بۆ ئەودیوی ئیسرائیل دزەپێدەكرد.
سەرچاوەیەكی ئەمنی میسری لەوبارەوە بۆ (سڤیل) دەڵێ "هەواڵگری میسری بەڵگەی تەواوی لایە، كۆمپانیای مازدای ئیسرائیلی كە خاوەنەكەی زائیفی رۆفائیلە، لەسەرووی تۆڕێكی سیخوڕیەوەیە، كە خەڵكێكی زۆری بۆ كاری سخوڕی تەیاركردووە و رەوانەی نێو میسریان دەكات، گروپەكەی عیسام و نەجلا و خالیدیش هەر سەر بەم تۆڕە سیخوڕیە بوونە".
زیاتر لە 30 ساڵ بەسەر پەیماننامەی ئاشتی نێوان میسر و ئیسرائیلدا تێپەڕیوە، بەڵام لایەنی ئیسرائیلی كۆڵی نەداوە لە سیخوڕیكردن بەسەر بەرژەوەندیەكانی میسرەوە. لەماوەكانی رابردووشدا زۆر هەوڵی لەم شێوەیە ئاشكراكراون، لەهەرە دیارترینیان ئاشكراكردنی چەند سیخوڕێكی وەك: عەزام عەزام و مەجدی ئەنوەر و سەمحان و شەریف ئەفیلالی و تۆڕەكەی عیسام ئەلساوی و پاشانیش ئیلان بوو. دۆسیەی هەواڵگری و كاری سیخوڕی نێوان میسر و ئیسرائیل پڕە لەبابەتی لەم شێوەیە.
هەرە ترسناكترین كاری سیخوڕی ئیسرائیلی، تۆڕە سیخوڕیەكەی "عەزام عەزام" بوو، لەوكاتەوەی میسر لەساڵی 1996 دەسگیری كرد و بە 15 ساڵ زیندانی سزای دا، ئیسرائیل بەردەوام داوای ئازادكردنی دەكات. كاری عەزام و گروپەكەی كۆكردنەوەی زانیاری بوو لەبارەی ئەو كارگە پیشەسازیانەی لەشارە تازەكانی (6 اكتوبر) و (عاشر من الرمضان) بوو، لەرووی جموجۆڵ و چالاكی ئابوورییانەوە. بەرێكەوت ئێستا ئەو شوێنەی عەزام تێیدا زیندانیە، چەند مەترێك لەشوێنی زیندانیكردنی دوو كوڕەكەی موبارەك (جەمال و عەلا)وە دوورە.
بەڵام لەهەموو ئەو دۆسیانە سەیرتر، ئاشكرابوونی "سەمحان موسا"ی سیخوڕی ئیسرائیلی بوو، یەكەم جار بوو ئیسرائیل بازرگانێكی مادە هۆشبەرەكان بۆ كاری سیخوڕی رابسپێرێت، ئەوان مادەی هۆشبەری پێبدەن، بەرامبەر بەدەسكەوتنی زانیاری لەبارەی میسر. سەمحان سیخوڕێكی زۆر لێهاتوو بوو، مەشقی زۆری لەبارەی چۆنیەتی دەسكەوتنی زانیاری و وەرگرتن و ناردنی نامە پێدرابوو. ئەم زانیاریانەی لەویش داواكرابوون، هەر پەیوەندیان بەبارودۆخی ئابووریی و جموجۆڵی بۆرسەی میسرەوە هەبوو، لەگەڵ دەسخستنی زانیاری لەبارەی چەند سەرمایەدارێكی میسریەوە.
شۆڕشی 25ی یەنایری ئەمساڵی میسریش دوور نەبوو لەچاودێری و دەستێخستنی هەواڵگری ئیسرائیلی، لەوەتەی دەسپێكردنی ئەم شۆڕشەوە تا ئێستا 4 سیخوڕی ئیسرائیلی دەسگیر كراون.
سەرچاوەیەكی هەواڵگریی میسری بۆ سڤیل گوتی "ئیلان چایم ئەفسەرێكی سوپای ئیسرائیلی بوو لەجەنگی لوبنان بریندار بوو. بەڵام چونكە ئەو لەبنەمادا ئەفسەری یەدەگی مۆساد بوو، لە 27ی یەنایر، سێیەم رۆژی شۆڕشی میسر بەناوی گەشت رەوانەی میسریان كرد. لەوێ لەئۆتێلی "النبیلە" لەشەقامی كۆمكاری وڵاتانی عەرەبی مایەوە، لەگەڕەكی ئەندازیاران لەژووری ژمارە 703. ئیلان لەنێو خۆنیشاندەراندا ناسراو بوو، كە گوایە رۆژنامەنوسێكی خاوەن رەگەزنامەی رۆمانیە. ئەو زیاد لەپێویست جموجۆڵی دەكرد، لەكاتی كۆبوونەوەی خۆنیشاندانە ملیۆنیەكان بەردەوام سەردانی ئەزهەری دەكرد، تا خۆنیشاندەران ببینێت و بزانێت ئاڕاستەی سیاسیان چیە، ئاینیە یا شتێكی تر، پاشانیش لەقاوەخانەی حوڕیە دەچووە لای نوسەر و رۆشنبیران تا زانیاریان لێوەرگرێت".
سەرچاوەیەكی سەربازی لەبارەی هەمان دۆسیەی سیخوڕی ئیلانەوە باسی لەوە كرد، كە ئیلان چوار ئەركی سەرەكی هەبووە لەمیسر، وەك سەرچاوەكە گوتی "ئەركەكانی بریتی بوون لەكۆكردنەوەی زانیاری لەبارەی بارودۆخی میسر، تاودان و خۆشكردنی ئاگری خۆنیشاندانەكان، بەرپاكردنی رووداوێك لەنێوان سوپا و خەڵكدا، پاشانیش كێشكردنی چەند لاوێك بۆ كاركردن لەگەڵ مۆساد. ئەو بەر لە 25 یەنایر شەش جار سەردانی میسری كردووە، لەگەڵ یەكێك لە سەردانەكانیدا بەرێكەوت "عەلا"ی كوڕی حوسنی موبارەك لە ئەقسور بوو، بەڵام ئەوكات هەواڵگریی میسری چاودێرییان دەكرد، لەهەموو ئەو شوێنانەی سەردانی كردوون وێنەی گیراوە، تەنانەت لەهەندێك شوێندا باسی لەوە كردوە، كە دەیەوێت لەئیسلام شارەزا بێت و ببێت بەموسوڵمان".
هەمان ئەو سەرچاوەیە لەبارەی ئیلانەوە دەڵێ "مەشقی لەئاستێكی بەرزدا پێدراوە، كەسێكی زۆر بەتوانایە لەچوونە نێو لاوان و تێكەڵبوون لەگەڵیان و بوون بە هاوڕێیان، بەشێوەزاری عەرەبی ناوچەی شام قسە دەكات، لەگەڵیاندا بەئاسانی دەگات بەو ئامانجانەی دەیەوێت، بێ ئەوەی گومانیان لا دروست بكات، ئەو بانگەشەی دەكرد، كە پەیامنێری چەند رۆژنامەیەكی ئەوروپیە، بارودۆخی خراپی مادی ئەو لاوانەی دەقۆستەوە و بەناوی كاركردن لەگەڵیدا، بۆ كاری سیخوڕی بەكاری دەهێنان".
پاشان یەكێك لەو لاوانەی ئیلان پەیوەندیان لەگەڵ دروست دەكات، كچێك دەبێ بەناوی سارا. رۆژێك سارا لەسەر لاپتۆپەكەی ئیلان چەند ژمارەیەكی رەمزی و وێنەی ئیلان بەجلی سەربازیەوە دەبینێت، بەمە گومان لە ئیلان پەیدا دەكات، دواتریش لەرێگای هاوڕێیەكی رۆژنامەنوسیەوە هەوڵ دەدات بزانێت ئیلان لەرۆژنامە و ئاژانسە ئەوروپیەكان چی دەنوسێت، بەڵام بۆی دەردەكەوێت كە ئەم پیاوە هیچ شتێك نانوسێت و رۆژنامەنوسیش نیە، دوای ئەوە سارا هەواڵگریی میسری لەكارەكانی ئیلان ئاگادار دەكاتەوە و دوای ماوەیەك چاودێری دەسگیری دەكەن.
دەسگیركرانی ئیلان لاپەڕەیەكی تری لەجەنگی سیخوڕی و هەواڵگری نێوان میسر و ئیسرائیل نوسیەوە، بەڵام یەكەم لاپەڕە لەدوای شۆڕشی 25ی یەنایری ئەمساڵەوە، بەجۆرێك كە رێسا و بنچینەی پەیوەندیەكانی نێوان میسر و ئیسرائیلی لەدوای كامپ دەیڤد لەساڵی 1977ەوە گۆڕی.