|
 سڤیل:
د. رائد ئەلعەزاوی ــ قاهیرە، تایبەت بە سڤیل
زۆر
و بۆری و پەرتوبڵاوی حزبەكان تەوافوق لەسەر
بەڕێوەبردنی دامەزراوەكانی دەوڵەت زۆر زەحمەت
دەكەن
فرەحزبی و بەشداریكردن لەژیانی سیاسیدا زۆر
زووتر لەمیسردا هەبووە بە بەراورد بەوڵاتانی
ناوچەكە. بەڵام رۆڵی حزبە سیاسیەكان لەماوەی
سەرۆكایەتی موبارەكدا فەرامۆش كرابوو، حزبی
نیشتیمانی وەك تاكە حزب لەگۆڕەپانی سیاسی
میسریدا بەدی دەكرا. بەڵام دوای شۆڕشی 25ی
یەنایر كە كۆتایی بەسەردەمی موبارەك و حزبەكەی
هێنا، رووداوە سیاسیەكان زۆر بەخێرایی
بەرەوپێشەوە چوون و نەخشەی سیاسیش بەشێوەی
بەردەوام دەگۆڕێت، بەجۆرێك چاودێریكردن و
بەدواداچوونی بەردەوامی زۆر سەختە، چونكە
پێشتر ئێمە بینیبوومان بەدەگمەن روویدەدا
حزبێك دابمەزرێ یا سەركردایەتیەكەی بگۆڕێت،
كەچی ئێستا حزبەكان تەقینەوەیەكی گەورەیان
بەخۆیانەوە بینیوە، چەندەها حزب و ئیئتیلافی
سیاسی تازە وەك لێزمەی باران دەڕژێنە نێو
گۆڕەپانی سیاسی میسرەوە، دوای 30 ساڵ لە
وشكەساڵی سیاسی لەمیسر.
14 بزووتنەوە و حزب و هێزی سیاسی كۆنگرەیەكیان
بەست بۆ پێكهێنانی "كوتلەی میسری" لەپێناو
بەدیهێنانی هەماهەنگی لەكاری سیاسی و
هەڵبژاردن و لەپەرلەمانیشدا. (د. ئیبراهیم نور
امین) ئەمینداری گشتی بەرەی دیموكراتی لە
لێدوانێكی تایبەتدا بۆ (سڤیل) وتی "ئەو 14
قەوارە سیاسیە بریتین لەحزبی دیموكراتی
كۆمەڵایەتی، میسرییە ئازادیخوازەكان، بەرەی
دیموكراتی و هاوپەیمانی میللی و تەجەموع و
شیوعی و زۆر لایەن و سەندیكای تر، بڕیاریان
داوە وەك یەك كوتلە بەشداری هەڵبژاردنی
پەرلەمانی داهاتوو بكەن، بەڵێنیشیان داوە
بەرنامە و میكانیزمی پێویست بۆ بەدیهێنانی
ئاواتی میسریەكان لە نیشتیمانێكی پێشكەوتوو
لەرووی كۆمەڵایەتی و ئابوورییەوە پێشكەش
بكەن". د. ئیبراهیم ئەمەی بەئاماژەیەكی ئیجابی
زانی و وتیشی "بەڵگەیە لەسەر گەڕانەوەی ژیان
بۆ سروشتی خۆی، دوای ئەوەی موبارەك لەرێگای
لێژنەیەكی حزبیەوە ژیانی حزبی بۆ ماوەیەكی زۆر
پەكخستبوو".
(ئەبو عەلا مازی) سەرۆكی (حزبی ئەلوەسەت)ە،
یەكەم حزبی دامەزراو دوای شۆڕشی 25ی یەنایر،
پێشتریش چەندین ساڵ چاوەڕێی كرد، بەڵام لێژنە
حزبیە هەڵوەشاوەكەی موبارەك بەردەوام داخوازی
دامەزراندنی ئەم حزبەی رەت دەكردەوە. ئەبو
عەلا بۆ (سڤیل) وتی "خەریكە ژیانی سیاسی بۆ
میسر دەگەڕێتەوە، بەڵام كێشەكە ئەو ژمارە
زۆرەی حزبەكانە، حزبی وا هەیە پێشتر هەر
گوێمان لەناوی نەبووە، تەنانەت هەندێك خێڵی
ناوچەی (سینا)ش چەند حزبێكیان بەناوی خۆیانەوە
دامەزراندوە، ئەمە ئاماژەیەكی زۆر مەترسیدارە
بۆ ئەگەری گەڕانەوەی پاشماوەی رژێمی پێشوو،
پێویستە لەسەرمان ئەمڕۆ ئاقڵانە مامەڵە لەگەڵ
ئەم پێشهاتانەدا بكەین، هێزە نەیارەكانی شۆڕش
دووربخەینەوە، یا ئەو هێزانەی هیچ كاریگەریەكی
راستەقینەیان نیە، یا لەبەرئەوەی دووبارەن و
شتێكی تازەیان پێ نیە، یا چونكە هەڵگری
بیروبۆچوونێكی راست و رەوا نین".
لەمڕۆدا حزبە سیاسیەكانی میسر گرنگیەكی
گەورەیان هەیە، لەبەر سێ هۆكار:
1. هەڵبژاردنی پەرلەمانی لەمانگی داهاتوو و
بەر لەهەڵبژاردنی سەرۆكایەتی ئەنجام دەدرێت.
2. ئەندامە هەڵبژێردراوەكانی پەرلەمان لێژنەی
نوسینەوەی دەستوور پێك دەهێنن.
3. میسر پێویستی بەبنیاتنانی دامەزراوەی ئەوتۆ
هەیە، كە توانای فەرمانڕەوایەتیان هەبێت،
زیاتر لەوەی پێویستی بەسەركردەی ئیلهام بەخش
هەبێت.
(د. وەحید عەبدولمەجید) جێگری سەرنوسەری
ناوەندی ئەلئەهرام لە خوێندنەوەی واقعی حزبیی
ئێستای میسر بۆ (سڤیل) وتی "پێویستە نەخشەی
حزبەكانی میسر دیاری بكەین، بەحزبەكانی بەر لە
25ی یەنایر، كە ژمارەیان 24 حزب بووە. بەڵام
تەنیا 5 حزبم لێ هەڵبژاردون، كە گوزارشت
لەرەوتە سیاسیە سەرەكیەكانی میسر دەكەن،
ئەوانیش: حزبی وەفد (لیبڕاڵی)، تەجەموع (چەپ)،
ناسڕی (نەتەوەیی)، ئەلغەد (لیبڕاڵی)، پارتی
كار (ئیسلامی)، بەڵام ئەوانی تر كاریگەریەكی
ئەوتۆیان نیە".
د. وەحید سەبارەت بەحزبەكانی دوای شۆڕشی 25ی
یەنایر گوتی "یەكەمیان حزبی وەسەتە كە رەوتێكی
ئیسلامی هەیە، كەرامە (نەتەوەییە)، چونكە بەر
لەشۆڕش لەقۆناغی دامەزراندندا بوونە، لەگەڵ
ئەوەشدا كاریگەرییان لەژیانی سیاسیدا لەزۆربەی
حزبە فەرمیەكانی تر زیاتر بووە. بەڵام ئەو
حزبانەی دوای 25 یەنایر دامەزراون، لەبەر
زۆریان و لەیەكچوونیان زەحمەتە دیاری بكرێن،
بۆیە تەنیا چەند دانەیەكی كەمیان لێ باس
دەكەم: لەوپەڕی راستەوە حزبی ئازادی و
دادپەروەری هەیە (كە حزبی ئیخوان
موسلیمینەكانە)، لەوپەڕی چەپەوە شیوعیەكانی
میسر هەن، لە ناوەڕاستدا ئازادیخوازانی میسر و
دروستكارانی رابوون و میسری دیموكراتی و
كۆمەڵایەتی هەن، چاوەڕوانیش دەكرێت ژمارەی
حزبەكان لەچەند مانگی كەمی داهاتوودا
بەبەردەوامی زیاتر ببن".
(نەجیب ساوێرس) بزنسمان و سەرۆك و دامەزرێنەری
حزبی میسرییە ئازادیخوازەكان لەلێدوانێكی
تایبەتدا بۆ (سڤیل) وتی "پێویستە
لەدامەزراندنی حزبەكاندا پێوەرێك دابنێین،
كێشەی سەرەكی لەهەڵبژاردنی حزبدا پێوەری
هەڵبژاردنیانە، واتە ئەو هۆكارانەیە
واتلێدەكەن مەیلی هێندێك حزب بكەی و هەندێكی
تر دووربخەیەوە. ئەوەی تێبینی دەكرێت زۆر
لەحزبەكان لەیەك دەچن، تەنانەت پاش
جێبەجێكردنی پێوەری پێشووی هەڵبژاردنیشیان،
بۆیە دەرفەتی هەر حزبێك كەمتر دەبێتەوە بۆ
كاركردنی سیاسی بەشێوەیەكی تەنها، یا رەنگە
وایانلێبكات یەكبگرن، یا لانیكەم كوتلە
وئیئتلاف پێكبهێنن".
سەبارەت بەپاشماوەی رژێمی پێشوو نەجیب وتی
"لەباشترین حاڵەتدا ئیئتیلافی هێزەكانی شۆڕشی
یەنایر دژ بەپاشماوەی رژێمی پێشوو و
ئۆپۆزسیۆنە كارتۆنیەكان دەبینین، هەروەها
ئیئتیلافی هێزە عەلمانیەكان دژ بەئیسلامیەكان،
زۆر ئیئتیلافی جۆراوجۆر لەسەر بنەمای
بەرژەوەندی كاتیی هەڵبژاردن دەبینین،
لەخراپترین حاڵەتیشدا پەرتوبڵاوی حزبە
سیاسیەكان بەشێوەیەكی پاشاگەردانیانە دەبینین،
كە نەخشەی سیاسی ئاڵۆز دەكات و تەوافوقیش بۆ
بەڕێوەبردنی دامەزراوەكانی دەوڵەتی میسر
زەحمەتتر دەكات، مەرج نیە بزنسمانەكان
سەركەوتوو بن لە دروستكردنی حزبی سیاسیدا،
چونكە ئەوان لەمیسردا ژیانی سیاسیان تێكداوە".
لەكۆتاییشدا ناكرێ ئەوە لەیاد بكەین، كە رەنگە
پاشماوەی رژێمی پێشوو خۆیان بگۆڕن بۆ شێوەی
حزبە تازەكان، یا حزبە ئۆپۆزسیۆنە لاوازەكانی
رژێمی پێشوو. ئەوەی تێبینیش دەكرێت لەم حزبانە
دەوڵەمەندبوونی خێرا و پشتیوانیكردنیانە
لەدەستە و تاقمە و خانەوادەی پاڵێوراوانی حزبی
نیشتیمانی، ئەمانە خەریكن بەكردار روودەدەن،
دەریشی دەخەن، كە ژیانی حزبی لەمیسردا زۆر
لەواقعی عێراق دەچێت دوای ساڵی 2003، لەگەڵ
ئەو جیاوازییەی كە پاشماوەی رژێمی پێشوو
لەعێراقدا خەریكی كوشتنی عێراقیەكانن و
نایانەوێ بچنە نێو ژیانی سیاسیەوە، بەڵام
پاشماوەی حزبی نیشتیمانی میسری خەریكن جارێكی
تر خۆیان رێكدەخەنەوە. |
