سڤیل: محەمەد گۆران

سڤیل: زۆرجار باس لەوە دەكرێت، كە خانەوادەی (سەعید سۆفی) كاتێك هاتنە ناو شۆڕش، هەموویان لایەنی سەربازییان هەڵبژارد، تەنها (دانا) نەبێت، كە لایەنە مەدەنییەكەی گرت، بەڵام پێش ئەوە ئایا بنەماڵەكەی ئێوە لەچەند خوشك و برا پێكهاتوون، ئەی دایك و باوكت؟
دانا سەعید سۆفی: دایك و باوكم تائێستاش ماون، خوشك و براكانیشم جگە لەشەهید سەردار لەگەڵ برایەكی دیكەم كە مامۆستابوو و بەڕووداوی ئۆتۆمبێل كۆچی دوایی كرد، هەموویان ماون. باوكم دوو ژنی هێناوە و ئێمە منداڵی دوو دایكین، بۆیە خوشك و براكانم زۆرن و بەهەردوو بەرە پانزە خوشك و براین.
لەخانەوادەكەی ئێمە (بەپێكەنینەوە) هەردوو باڵی تێدا هەبوو، بەڵام بەو پێیەی كە لەژیانی پێشمەرگایەتی ئەوكاتە، لایەنە سەربازییەكەی زیاتر تێدا زاڵبوو، بۆیە هاوكێشەكە ئاوا كەوتەوە، بەڵام من بۆخۆم لەرێگای كتێبخانەی برا گەورەكەمەوە، كە مامۆستای پەیمانگای مامۆستایان بوو، ئاشنابووم بەدنیای رۆشنبیری و ئەدەبیات. بۆ براكانی دیكەشم، راستە ئەوان زیاتر بەوە ناسراوبوون كە باڵی عەسكەری بوون.
سڤیل: لێدانی پارێزگاری هەولێر لەساڵی 1987 لەلایەن (سەردار)ی براتەوە، دەنگدانەوەیەكی زۆری هەبوو. دەگوترێت دواتر (سەردار) خۆی تەلەفۆنی بۆ پارێزگار كردووەو پێیگوتووە "ئەگەر ئەوجارەش بریندار بوویت و نەمردی، بەڵام دواتر هەر دەتكوژم"، ئەو رستەیە، ئەوكاتە لەهەولێر زۆر بەربڵاوبوو، راستە؟
دانا سەعید سۆفی: شەهید سەردار زۆربەی چالاكییەكانی لەناو شاری هەولێر و دەوروبەرەكەی بوو، یەكێ لەو چالاكییانەشی لێدانی پارێزگاری هەولێر (ئیبراهیم زەنگەنە) بوو لەنزیك ماڵەكەی خۆی، لەو كاتەی كە بەڕێوەبوو بچێت بۆ پارێزگا. منیش چەند مانگێك دوای ئەوە گیرام و ترسی ئەوەشم هەبوو كە لەسەر ئەو مەسەلەیە گیرابم، بەڵام خۆشبەختانە ئەوكاتە ئاشكرا نەببوو لای حكومەت كە ئەو چالاكییە بەسەرپەرشتی سەردار كراوە. لەبارەی ئەو قسەیەش كە دواتر سەردار تەلەفۆنی بۆ پارێزگار كردبێت، راستییەكەی من لەخۆیەوە گوێبیستی ئەو قسەیە نەبوومە. شەهید سەردار، دەفتەرێكیشی هەبوو كە چالاكییەكانی خۆی تێدا نوسیبۆوە، لەوێش باس لەو مەسەلەیە نەكراوە، بەڵام ئەو دەفتەرەش هەموو چالاكییەكانی تێدا تۆمار نەكراوە.
سڤیل: لەدوای سێ ساڵ لەژیانی پێشمەرگایەتی، لەیەكەم رۆژی راپەڕین گەڕایتەوە ناوشاری هەولێر و دواتر لەزۆر لەدەزگا راگەیاندنەكانی ئەوكاتەی هەولێر كارتكرد. پاشتر لەساڵی 1997 رووتكردە هەندەران، بۆچی هەندەران؟ ئەی لەوێ ماستەر و دكتۆراكەت لەژێر چ ناونیشانێك هێنایەوە؟
دانا سەعید سۆفی: لەیەكەم رۆژی راپەڕین لەناو شاری هەولێر، من بەیانییەكەی كاتژمێر 7ی بەیانی لەناو شار بووم. ئیدی دوای ئەوە وازم لەكاری چەكداری هێنا و لەزۆربەی دەزگا راگەیاندنەكان كارمكرد. سەرەتا لەرۆژنامەی هەرێم بەڕێوەبەری نوسین بووم، لەگۆڤاری (سبەی) و رۆژنامەی (كوردستانی نوێ) ئیشم كردووە. لەگەڵ چەند برادەرێكی دیكە گۆڤاری (سەراب)مان دەركرد، بەڵام ئیدی لەدوای شەڕی ناوەخۆ، لەناوەڕاستی ساڵی 1997 چووم بۆ سوێد. لەسوێد زانیم كە ئەوە هەلێكە و بۆ من هاتۆتە پێشەوە، سەرەتا دەستمكرد بەخوێندنی زمان و پاشتر لەقۆناغی ئامادەیی لەسوێد دەستمكرد بەخوێندن و دواتر لەزانكۆی ستۆكهۆڵم بڕوانامەی بەكالۆریۆسم لەسەر (مێژووی هزری خۆرئاوا) هێنایەوە و ئینجا بەشەكەی خۆم گۆڕی و بڕوانامەیەكی دیكەی بەكالۆریۆسم لەسەر (كۆمەڵناسی) هێنایەوەو دواتر هەر لەو بەشە بڕوانامەی ماستەریشم لەسەر (گوتاری عەولەمە لەسوێد) هێنایەوەو لەدوای چوارساڵ واتا لەساڵی 2009 دكتۆرانامەكەشم لەژێر ناونیشانی (پەیوەندی نەتەوەكان لەكوردستان) تەواوكرد.
سڤیل: لەو ماوەیەی لەسوێد بووی، جگە لەخوێندن كاری دیكەت نەكرد وەكو پەیداكردنی بژێوی ژیان؟
دانا سەعید سۆفی: چۆن؟ بەردەوام لەپاڵ خوێندن كاریشم كردووە. یەكێ لەو كارانەم، لەگەڵ ئەو كەسانەی كە گرفتی دەروونیان هەیە و لەهەمانكاتیشدا كەسانی ئالوودەن بەماددە هۆشبەرەكان، وەكو چاودێر كارم كردووە. كاری وەرگێڕانم كردووە. كاری سەرپەرشتی ئەوانەم كردووە كە تەمەنیان لەخوار بیست ساڵییەوەیە، بەڵام گرفتی كۆمەڵایەتیان هەیە، كۆمەڵێ ئیشی دیكەشم كردووە، هەندێ كات بەیانیان لەزانكۆ بووم و بەشەو كارم دەكرد.
سڤیل: لەگەڕانەوەت بۆ كوردستان، چۆنبوو بیرت لەوە نەكردەوە وەك مامۆستای زانكۆ، جا زانكۆی سەلاحەدین یان زانكۆی كۆیە، یاخود لەهەر زانكۆیەكی دیكەی كوردستان وانە بڵێیتەوە؟ بۆچی كاری پەرلەمانتاری؟ پێتوایە ئێستا سوودی زیاترت بۆ كۆمەڵگا هەیە؟
دانا سەعید سۆفی: راستییەكەی من لەبەرنامەم دانەبوو ئاوا زوو بێمەوە، لەبەرئەوەی هێشتا زۆر پرۆژەی ئەكادیمیم لەسوێد مابوو، بەڵام لەكوردستانەوە پەیوەندیم پێوەكرا، كە لەسەر لیستی كوردستانی (یەكێتی نیشتمانی) خۆم كاندید بكەم بۆ پەرلەمانتاری. لەراستیدا من نە بیرم لەوە كردبۆوە و نە چاوەڕوانی وەها كارێكیشم دەكرد، بۆیە سەرەتا گوتم من خەریكی دكتۆرام و ناتوانم. پێیانگوتم دوای ئەوەی دكتۆراكەت تەواوكرد، بەڵام دوای ئەوەش من گوتم دەبێت خۆم بێمەوە و بارودۆخەكە ببینم، ئینجا بڕیار دەدەم. ئیدی دوای هاتنەوەم و دیتنی بارودۆخەكە، مەرجی من ئەوەبوو كە بەسەربەخۆیی كاربكەم.. زانكۆكانی كوردستان و زانكۆكانی سوێدیش، دوو سیستەمی تەواو لەیەكتری جیاوازن، هەر لەبەر ئەوەشبوو كە بڕیاری بوونە مامۆستام لێرە نەدا و پەرلەمانتاریم هەڵبژارد. زانكۆكانی كوردستان، تەنها بڕوانامە بەرهەمدەهێنن و كەسێكی شارەزا بەرهەم ناهێنن بۆ ئەوەی دواجار لەناو كۆمەڵگا سوودی هەبێت. ئێستاش ئەو هەموو چاكسازی و گۆڕانكارییانەی لەوەزارەتی خوێندنی باڵا و تەنانەت وەزارەتی پەروەردەش باسی لێوە دەكرد، هەمووی رووخسارە. من بەئاشكرا بەهەردوو وەزیرەكەم گوتووە، كە هەموو گۆڕانكارییەكانی ئێوە كردووتانە، پەیوەندی بەفۆڕم و هەیكەلی وەزارەت و زانكۆكانەوە هەیە و ئەو ریفۆرمانە یەك زەڕەش نەیتوانیوە ئاستی خوێندن لەكوردستان بەرزبكاتەوە. بۆیە ئێستاش ئێمە ناتوانین بەو سیستەمەی كە هەیە، كەسایەتییەكی باشتری مرۆڤی كورد لەو كۆمەڵگایە دروستبكەین.
سڤیل: ئێوە لەقوتابخانەكانی سوێد خوێندوتانە و شارەزای سیستەمی خوێندنی ئەوێن، بەو پێیەی كە لەپەرلەمانی كوردستان جگە لەسەرۆكی لێژنەی كۆمەڵی مەدەنی، ئەندامی (لێژنەی پەروەردە و خوێندنی باڵا)شی، ئایا سیستەمی خوێندنی قوتابخانەكانی ئێمە، لەو سیستەمەی كە لەسوێد هەیە، دەچێت؟
دانا سەعید سۆفی: ئێمە تائێستا لەكوردستان یاسایەكی تایبەت بەقوتابخانەكانمان نییە. لەسوێد لەیاسای قوتابخانەكان هەموو شتێكی تێدایە و بەشێوەیەك دارێژراوە كە قوتابی هەستدەكا ئەگەر قوتابخانە ماڵی یەكەمی نەبێت، ماڵی دووەمیەتی، بەڵام لەكوردستان قوتابخانەكان وەك ئەوەیە بەشێكی دابڕاوبن لەكۆمەڵگای كوردی و قوتابی نەوەك قوتابخانە بەماڵی یەكەمی خۆی، بەماڵی دووەم و سێیەمی خۆشی نازانێت، لەبەر ئەوەی ژینگەی قوتابخانە ئەوەنییە كە قوتابی دەیەوێت. بۆیە ئێستاش زۆربەی قوتابییەكان لەخوایان دەوێت رۆژێك پشوو بێت و نەچن بۆ قوتابخانە، یان بیانوێك بدۆزنەوە و نەچن بۆ قوتابخانە، بەڵام لەسوێد قوتابی تامەزرۆی ئەوەیە كە رۆژانە بچێت بۆ قوتابخانە.
سڤیل: ئێوە لەم دواییانە لەسەر تۆڕی كۆمەڵایەتی فەیسبووك، كۆمەڵێ بابەتی رەخنەئامێزتان وروژاند و لەلێدوانەكانیشت بۆ دەزگاكانی راگەیاندن، جۆرێك لەسەربەخۆ بوونت پێوە دیارە، ئایا ئەمە هیچ پەیوەندییەكی بەدەستلەكاركێشانەوەی (بورهان سەعید)ی براتانەوە هەیە لەیەكێتی نیشتمانی؟
دانا سەعید سۆفی: من هەر لەسەرەتاوە پرۆژەیەكی رەخنەیم هەبوو لەسەر شێوازی حوكمڕانی لەهەرێمی كوردستان، ئەمەش دەگەڕێتەوە بۆ پێش ئەوەی كاری سیاسی پەرلەمانتاریم دەستپێبكات، دەستلەكاركێشانەوەی براكانم چەند مانگێكە روویداوە، بەڵام ئەوەی من مێژووێكی درێژتری هەیە، لەوانەشە پەیوەندی بەمەسەلەی سەرمایەی كۆمەڵایەتی و بنەماڵەیشەوە هەبووبێت، بەڵام من هەمیشە پێموایە كە بیروباوەڕ و ئایدۆلۆژیا گرنگترە لەئینتیمای حزبی و فراكسیۆن، بەڵام بەداخەوە لەكوردستان ئەوەی كە من دەیبینم، مەرجەعییەتی بیروباوەڕ و ئایدۆلۆژیا زۆر زۆر لەپاشەكشە دایە بۆ مەرجەعییەتی شەخس و حزب.
سڤیل: دەمانەوێت هەندێ پرسیاری دیكەی تایبەت بەزەوقی هونەری و ئەدەبیت لێبكەین. لەگۆرانیبێژە كوردەكان حەز بەدەنگی كام لەهونەرمەندەكان دەكەیت؟ ئەی هیچ ئامێرێكی مۆسیقی دەزانیت بژەنی؟
دانا سەعید سۆفی: هیچ ئامێرێكی مۆسیقی نازانم بژەنم، بەڵام لەمنداڵی زیاتر ئارەزووی وێنەكێشان و خۆشنوسیم هەبوو و لەچەند پێشانگایەكیش بەشداریم كرد، بەڵام بەهۆی گیران و پێشمەرگایەتیم نەمتوانی بەردەوامی بەو ئارەزووەم بدەم. سەبارەت بەمۆسیقا و گۆرانیش، من ئێستاش حەز بەمۆسیقای كلاسیكی كوردی دەكەم و گوێ لەدەنگی تایەر تۆفیق و سەید عەلی ئەسغەر و محەمەدی مامڵێ و شەماڵ سائیب رادەگرم. بۆیە من لاموایە كە مۆسیقا و گۆرانی كلاسیكی كوردی لەوانەی ئێستا باشترن.
سڤیل: ئەی بەرهەمی كام لە ئەدیبەكانی كورد زۆرتر دەخوێنییەوە؟
دانا سەعید سۆفی: بەختیار عەلی و شێرزاد حەسەن و محەمەد موكری.
سڤیل: با دواپرسیارمان ئەوە بێت، كە ئایا ژیانی هاوسەریتان بەیەكەوە ناوە، ئەگەر وەڵامەكە بەڵێیە، ئەی چۆن یەكترتان ناسی و ئێستا چەند منداڵتان هەیە؟
دانا سەعید سۆفی: بەڵێ من خێزاندارم و لەساڵی 2006ەوە ژیانی هاوسەریم بەیەكەوە ناوە. لەگەڵ هاوسەرەكەشم خزمی یەكترین و لەساڵی 2006 دوای ئەوەی بۆ پرۆژەیەك گەڕامەوە كوردستان، یەكترمان بینی و دەتوانم بڵێم كە پەیوەندییەكی خۆشەویستیش لەنێوانمان دروستبوو، بۆیە بڕیارماندا زەواج بكەین، بەڵام تائێستا منداڵمان نییە، چونكە هاوسەرەكەشم خەریكی خوێندنە و ئێستا قوتابی ماستەرە و تەنها ماوە ماستەرنامەكەی گفتوگۆی لەسەر بكرێت.