|
 سڤیل:
تەرزە بەختیار
"لەسەر شتێكی بچووك لە پیاوەكەم جیابوومەوە،
بەڵام پەیوەندیمان هەر نەپچڕا، دوای 5 ساڵ بێ
گوێدانە هیچ كەس بڕیاری هاوسەرگیریمان دایەوە"
تەڵاق، بەلای زۆر لەژنان، دەستەواژەیەكی نەشاز
و نەخواستراوە و پێیانوایە پیاوان زیاتر پەنا
بۆ ئەو وشەیە دەبەن و ژن كەمتر بەكاری
دەهێنێت. (هێشوو عەزیز) تەمەن 32 ساڵ ژنە
فەرمانبەرێكی میرییە و ماوەی دوو ساڵە
لەهاوسەرەكەی جیابۆتەوە. هێشوو، بەنیگەرانیەوە
باس لەوە دەكات، كە هەرگیز لەگەڵ تەڵاق نەبووە
و بەناچاری بەبڕیاری تەڵاقدانی لەلایەن
هاوسەرەكەی رازی بووە. لەبارەی هۆكاری
تەڵاقدانەكەشی، ئەو ژنە تەنها گوتی "كەسێك
بووە هۆی كێشە نێوان من و هاوسەرەكەم و دواجار
تەڵاقی لێكەوتەوە، بەڵام ئێستاش هاوسەرەكەمم
خۆشدەوێت و ئەگەر كۆمەڵگا و بنەماڵەكانمان
لێبگەڕێن، دووبارە هاوسەرگیری دەكەینەوە".
هەندێن محەمەد پیاوێكی تەمەن 27 ساڵ، كە وەك
خۆی دەڵێ، ماوەی ساڵێكە لەهاوسەرەكەی
جیابۆتەوە، بەڵام بەگوتەی خۆی تائێستاش
هاوسەرەكەی خۆی هەر خۆش دەوێت و دەڵێت "لەژێر
فشاری ماڵەوە هاوسەرەكەمم تەڵاقدا و ئەوان
هۆكاری سەرەكی جیابوونەوەی من و هاوسەرەكەم
بوون". لەبارەی چۆنیەتی هاوسەرگیرییەكەشیان
هەندرێن گوتی "ماوەی 4 ساڵ یەكترمان
خۆشدەویست، بەڵام بەرهەمی خۆشەویستییەكەمان
تەنها ساڵێك بوو". گوتیشی "بەدایك و باوكمم
وتووە خوا قەت لێتان خۆشنابێت، لەبەرئەوەی من
هاوسەرەكەمم خۆشدەویست، بۆیە ئێستاش ئەگەر
ئەوان رازی بن، من جارێكی دیكە زەواجی لەگەڵ
دەكەمەوە، بەڵام ئێستا بنەماڵەی هاوسەرەكەشم
رازی نین بەدووبارە هاوسەرگیریكردنمان".
لەیاسای باری كەسێتی عێراقی لەماددەی 13
لەبڕگەی 1 تەڵاقدان ئاوا ناسێنراوە كە "بریتیە
لەهەڵگرتنی پەیوەندی هاوسەرگیریی بەشێوەیەكی
راشكاوانە، كە شەرع و یاسا دەلالەتی لەسەر
دەكەن، بێ بەستنەوەی بەداڕشتنێكی سنووردار،
یان زمانێكی دیاریكراو بەكەوتنی لەلایەن مێرد
یان ژن، ئەگەر یەكێكی كردە بریكاری خۆی یان
سەرپشك كرابێت یاخود لەدادوەرەوە بێ". لەیاسای
باری كەسێتی عێراقی، ئاماژە بەو حاڵەتەش دراوە
و تێدا هاتووە، كە لەگێڕانەوەی رەجعی دەشێ
مێرد بەبێ گرێبەستكردنەوە لەكاتی (عیددە)
سەردانی ژنەكەی بكات، بەمەرجێك ئارەزووی
هەردووكیان لەسەر چاكبوونەوە بێت. (چیمەن
هەمزە) تەمەن 41 ساڵ ژنێكی باڵابەرزی
گەنمڕەنگە و فەرمانبەری میرییە. چیمەن
بەخۆشحاڵییەوە باسی لەحاڵەتەكەی خۆی كرد، كە
چۆن لەدوای 5 ساڵ جیابوونەوە، دووبارە لەگەڵ
هاوسەری پێشووی ژیانی هاوسەریان پێكهێناوەتەوە
و دەڵێت "لەسەر بابەتێكی بچووك بڕیاری
جیابوونەوەماندا، بەڵام جیابوونەوەكە نەبووە
هۆكاری ئەوەی پەیوەندیمان بپچڕێت و لەهەر
شوێنێك یەكترمان ببینایە، سڵاومان دەكرد و
لەیەكترمان دەپرسی". بەپێكەنینەوە، گوتیشی
"لەهاوڕێیەتیەكەمان ئەوەندە قووڵ بووینەوە،
تاوەكو دووبارە ئاشقبووینەوە و بەخۆشەویستیەكی
زۆرەوە، بڕیاری هاوسەرگیریمان دایەوە بەبێ
ئەوەی گوێ بەكەس بدەین".
وەكو پیاوانی ئاینی ئاماژەی پێدەكەن، پێغەمبەر
(د.خ) زۆر بەوشەی تەڵاق توڕە بووە. وەكو
پیاوێكی ئاینی بۆ (سڤیل) باس دەكات، جارێكیان
پیاوێكیان هێنا بۆ لای پێغەمبەر و پێیانگوت
ئەو پیاوە 3 بە 3 تەڵاقی لەژنەكەی خواردووە؟!
پێغەمبەر (د.خ) زۆر پێی توڕە بووە و
فەرموویەتی "ئەوە گاڵتە دەكەن بەمیساق و ئەو
مارەبڕینەی، كە بەناوی خوا بۆتان حەڵاڵ بووە و
هێشتاش من وا لەناوتانم؟!". بۆیە وەكو
زاناكانی ئاینی ئیسلام ئاماژەی بۆ دەكەن، زۆر
بەڵگە لەبەردەستە كە ئاینی ئیسلام تاسەر
ئێسقان هانی هاوسەرگیری دەدات و تاوەكو
سەرئێسقانیش رێگری لەتەڵاقدان كردووە.
عەبدولڕەزاق سدیق، دەرچووی زانستە
ئیسلامییەكان، لەبارەی بڕیاری جیابوونەوەی
خێرای هاوسەرەكان و دواتر پەشیمان بوونەوەیان،
دەڵێت "لێژنەی باڵای فەتوای كوردستان، تەنسیق
لەگەڵ دادگاكان دەكات بۆ هەر كێشەیەكی تەڵاق
جگە لەمۆڵەتدان و دواخستن". بۆ زۆرترین
رێگاچارەش لەبەردەم پەشیمانبوونەوە و
گەڕانەوەی هاوسەرەكان بۆ لای یەكتری، وەك ئەو
دەرچووەی زانستە ئیسلامییەكان، دەڵێت "مەلاكان
ئێستا تەنها یەك تەڵاقیان داناوە، كە ژن پێی
تەڵاق بدرێت، واتە، دوو تەڵاقی لەمێردەكەی
دەمێنێ، ئەگەر هەركات (عیددە)ی ئافرەتەكە
بەسەرچوو كە (چوار مانگ و دەرۆژ)ە، ئەگەر
هاتوو هەردوولا پەشیمان بوونەوە و ویستیان
سەرلەنوێ ژیانی هاوسەری پێكبهێننەوە، ئەوە
بەمارەییەكی نوێ لێی مارە دەكرێتەوە (بەڵام
ئەو جارەیان تەنها دوو تەڵاقی لەم ژنە دەمینێت
نەك 3) ئەگەر نەشگەڕانەوە لای یەكتر، ئەوا
دوای تەواوبوونی (عیددە) ژنەكە دەتوانێت شوو
بەپیاوێكی دیكە بكاتەوە و بەئارەزووی خۆی
هەردوو تەڵاقەكەی دیكەشی لەمێردەكەی دەكەوێت"،
بۆیە وەك (عەبدولڕەزاق سدیق) دەڵێ مامۆستایانی
ئاینی ئەم جۆرە تەڵاقە بەچارەسەرییەكی گونجاو
و شەرعی دەزانن.
پارێزەر (حەیدەر قەساب) لەبارەی بڕیاری
بەپەلەی تەڵاقدانی ئەو ژن و مێردانەی كۆتایی
بەژیانی هاوسەرییان دەهێنن، ئاماژە بەوە
دەكات، كە لەدادگاكانی هەرێمی كوردستان
هاوكاریەكی زۆری ئەو ژن و پیاوانە دەكرێت،كە
داوای جیابوونەوە دەكەن، دەڵێت "لەرێگای
توێژەرەكانەوە داوای جیابوونەوەی هاوسەرەكان
بۆ ماوەیەكی زۆر رادەگرن، بۆ ئەوەی هەردوولا
پەشیمان ببنەوە لەداواكەیان و زۆركات دادگا
چەندینجار داوای جیابوونەوە لەدادگا دوادەخات
و وای لێدێ داواكار نیگەران دەبێت
لەدواخستنەكان". ئەو پارێزەرە ئاشكراشی دەكات،
كە ئەگەر هاتوو ژن و مێرد لەدەرەوەی دادگا
كۆتاییان بەگرێبەستەكە هێنابێ، ئەوە دادگا
ناتوانێ بەشدار ببێت.
توێژەری كۆمەڵایەتی (سورێن حەسەن) دابونەریتی
كۆمەڵگای كوردی بەرێگر لەبەردەم بەشێكی زۆری
حەز و ئارەزووەكانی تاك دادەنێت و پێیوایە
پرۆسەی هاوسەرگیری یەكێكە لەو پرۆسانەی هەر
لەدەستنیشانكردن تا جیابوونەوە دەكەوێتە ژێر
زۆرترین كاریگەری دابونەریتە كۆمەڵایەتیەكانی
كۆمەڵگاوە. ئەو توێژەرە كۆمەڵایەتییە رونیشی
دەكاتەوە، كە تاك لەكۆمەڵی كوردەواری لەساتی
ئەنجامدانی پرۆسەی هاوسەرگیری رەچاوی زۆر
لایەنی ورد و تایبەتمەندی دەكات، كە بەشێكی
زۆری لەژێر كاریگەری تێڕوانینی كۆمەڵگایە.
دەشڵێت "جیابوونەوەی نێوان ژن و مێرد پرسێكی
زۆر نامۆیە بەلای كۆمەڵگاوە، بۆیە زۆربەی كات
ئەو كەسانەی لەژێر كاریگەری كەسێك یا هەر جۆرە
فشارێكی دیكە بڕیاری جیابوونەوە دەدەن،
لەماوەیەكی زۆر كورت پەشیمان دەبنەوە"، بۆیە
بەبڕوای (سورێن حەسەن) زۆر گرنگە هەرگیز پەلە
نەكرێت لەبڕیاری تەڵاقدان و دەشڵێت "پێویستە
بنەماڵەكان پرسی دووبارە هاوسەرگیری زۆر بایەخ
پێبدەن و كەسەكە سەرپشك بكەنەوە لەبڕیاری
هاوسەرگیریەكە و زۆر بەئاسایی وەریبگرن".
جێگای ئاماژە بۆكردنە بەگوێرەی ئاماری
ئەنجومەنی دادوەری هەولێر، تەنها لەشەش مانگی
رابردوودا لەدادگاكانی كوردستان 19906
گرێبەستی هاوسەرگیری ئەنجامدراوە كە 7362
لەهەولێر و 6959 لەسلێمانی و 5592 لەدهۆك
بووە. هەر بەگوێرەی زانیارییەكانی ناو
ئامارەكە، رێژەی تەڵاقدان لەچاو ساڵانی
رابردوو زۆر زیادی كردووە و تەنها شەش مانگی
رابردوو 1456 حاڵەتی جیابوونەوە هەبووە، كە
903 حاڵەت لەهەولێر و 280 حاڵەت لەسلێمانی و
273 حاڵەت لەدهۆك بووە.
|
