سڤیل: رزگار رەزا چوچانی

كوردە خوێـندەوارەكان زیاتر توشی لێـكترازانی خێزانی دەبن، لەوانەی كە بە نەخوێـندەواری هاتوونەتە دەرەوە

لەوڵاتێكی ئازادی وەك سویددا رەنگە جیابوونەوەی خێزانی ئەو مانا گەورە هەڵنەگرێت، كە لەكوردستان هەیەتی، هاوكات رەنگە زۆرجار ببێتە هۆكارێكیش بۆ خۆشبەختی ئەو خێزانانەی كە پێكەوەژیان گرفتی دەروونی بۆ دروستكردوون، بەڵام ئەوەی لەم سەروبەندەدا جێگای هەڵوەستە لەسەركردنە هەڵەی بەشێكی زۆر لەخێزانە كوردەكانە كە لەدوای جیابوونەوەیان، دایكە و باوكەكە قومار لەسەر سەرنجڕاكێشانی منداڵەكانیان دەكەن، كە لەئەنجام منداڵەكان دەبنە قوربانییە دۆڕاوەكە.
دكتۆر حسێن خەلیقی، كەسایەتی سیاسی و شارەزا لەبواری فەلسەفە، بۆ (سڤیل) ئەو هۆكارانە باسدەكات كە وادەكەن كورد دەرباز نەبێت لەگرفتە كۆمەڵایەتیەكان و دەڵێت "ئێمە وەكو كورد گرفتی كەلتووریمان هەیە، كە لەفەرهەنگی كۆمەڵگای سامییەوە هاتووە، واتە كۆمەڵگای سێ ئاینە گەورەكەی مەسیحی و یەهودی و ئیسلام، ئەوەش شوێنەواری لەسەر فكر و بیر و ئایدۆلۆژی و پەروەردەی كۆمەڵایەتی و هونەر و پێشكەوتنی ئێمە داناوە"، خەلیقی یەكلانەبوونەوە لەنێوان ئەو دوو كەلتوورەی كە باسیكرد وا ناودەبات كە "ئەوە بەرزەخێكە، چونكە لەدەروونی خۆماندا لەكێشەداین و ناتوانین خۆمان لەو دوو نێوانە یەكلابكەینەوە، بەشێكمان سەرمان بەكەلتووری سامییەكانەوەیە، بەشێكیشمان سەرمان بەكەلتووری هیند و ئەوروپاییەكانەوەیە، ئەوەش وایكردووە شەڕێك لەدەروونماندا پێكهاتووە و ناتوانین خۆمان لەو خڵتەی كلتوریی شوانكارەیی و عەشرەتگەرییە دەرباز بكەین".
ئەو پیاوە شارەزایەی بواری فەلسەفە، پێیواشە كە "ئەمە تەنها كێشەی ئەو كوردانە نییە كە لەكوردستاندا دەژین، بەڵكو ئەو كێشەی كە ئێمە لەناو كۆمەڵی كوردی لەكۆمەڵگای سویددا هەمانە، ئەگەر گەورەتر نەبێت لەوەی كە لەكوردستان هەیە، بچوكتریش نییە"، دكتۆر خەلیقی، لەو دیمانەیەی (سڤیل) دێتەسەر هۆكارەكانی زۆری رێژەی لێكترازانی خێزانی كورد لەوڵاتی سوید و دەشڵێت "لەدەسەڵاتی كۆمەڵایەتی ئێمەدا لەرۆژهەڵاتی ناوین، ژن هیچ دەسەڵاتێكی نییەو هیچ مافێكی نییە، بۆیە كاتێك دێتە دەرەوە، بەبێ ئەوەی خەباتی بۆ ئازادی كردبێت، لەهەموو ئەو ماف و ئازادی و یەكسان سەیركردنەی ژنان كە لێرە بەخەباتی درێژیان بەدەست هاتووە، سوودمەند دەبێت و كەڵكی لێوەردەگرێت. پیاویش باكگراوەندێكی پێچەوانەی هەیەو لەنەریتی ئێمەدا بەردەوام خاوەن هێز و دەسەڵات بووە، بۆیە ناتوانێت ئەو ئازادییەی كە پێویستە، بەدڵخواز بیدات بەژنەكەی، ئەم نەتوانینەی پیاو و ئەو كەڵك وەرگرتنەی ژن لەئازادی، وادەكات كێشە دروست ببێت".
خەلیقی، ئەوەشی گوت كە "ژنانی كورد كە دێنە ئەوروپا دەكەونە سەر سفرەیەكی ئامادەی ئازادیی و پڕ لەڕێزی ژن، چونكە كاتێك كە ژن و مێردی رۆژهەڵاتی (لەناویان كورد) كێشەیان هەیە، پۆلیس بێ سێ و دوو پشتیوانی لەژنەكە دەكات، تەنانەت ئەگەر تەواوی تاوانەكەش لای ژنەكە بێت، هەر پیاوەكە مەحكوم و سزادراوە، ئەویش بەهۆی ئەوەی كە باكگراوەندی ژیان و مامەڵەی هەندێ لەرۆژهەڵاتییەكان و كوردەكان، زیهنیەتێكی كوێری بۆ ئەوروپییەكان دروستكردووە، لەوەی پیاوی رۆژهەڵاتی ژن دەكوژێت و لەژن دەدات و منداڵی خۆی ئازار دەدا، بۆیە ئێمەش وەك كورد تاكو ئێستا بەكردەوە نەمانتوانیوە ئەو زیهنیەتە بسڕینەوە لای ئەوان، بگرە بەشێك لەپیاوانی كورد گەورەتریشیان كردووە".
خەلیقی لێكترازانی خێزانەكانی كورد لەسوێد بەدەرئەنجامی شەڕی كلتورەكان ناو دەبات و وەك هێماشی بۆ دەكات لەئەنجامی ئەو شەڕەدا، منداڵی خێزانە ترازاوەكان كە بەهۆی مانەوەی پچڕ پچڕیان لەلای دایك و باوكیان، دوای جیابوونەوە، زیانمەندی یەكەمن، دەڵێت "ئەو گەرمیان و كوێستانكردنەی منداڵ وەك كارەسات و وەك لایەنێكی بێ چارەسەریشە، هۆكارەكەشی دیارە كە پیاوەكانمان توانای ماڵئاواییان لەسالاری خۆیان نییەو ژنەكانیشمان ناتوانن بەشێوەیەك مامەڵە لەگەڵ ئەو ئازادیەدا بكەن كە بنەما و شیرازەی بنەماڵەكەیانی تیا گرەنتی بكەن، بەڵام سەیرەكە لەوەدایە كە كوردە خوێندەوارەكان ئەوانەی زانكۆیان لەوڵاتی خۆیان یان لێرە خوێندووە زیاتر توشی ئەو گێرەوكێشە دەبن، تا ئەوانەی كە بە نەخوێندەواری هاتوونەتە دەرەوە".
لەبارەی دوارۆژی ئەو منداڵە كوردانەی كە لەسوێدیش پەروەردە دەبن، خەلیقی دەڵێت "ئەو منداڵە كوردانەی كە لێرە لەدایك دەبن یان لێرەن و كەمتر پەیوەندییان بەكوردستانەوە هەیە٩٠% یان نابنە ماڵ بۆ داهاتووی كوردستان، تەنانەت پسپۆڕیش لێرە وەربگرن ناچنەوە خزمەت لەكوردستاندا بكەن، ئەوان بەو شێوەی ئێرە كە لەفەرهەنگی سوید و كەلتووری سویددا هەیە بارهاتوون"، دەشڵێت "باوك و دایك و كەسوكاریش ئەگەر زۆر ورد و زیرەك و لێهاتوو نەبن كە گونجانێك دروستبكەن لەنێوان كەلتوورە جیاوازەكان، ناتوانن رێنوێنیان بكەن و عەقڵییەتێك كە خۆیان هەیانە بیسەپێنن بەسەر ئەواندا، جا چ بگات بەو منداڵانەی كە گەرمیان و كوێستانی لای دایك و باوك دەكەن"، هاوكات خەلیقی دەڵێ "كاریگەری ئەو جیابوونەوەی نێوان دایك و باوك و ئەو كێبەڕكێ لەسەر پێدانی ئازادی زیاتری بەبێ مانا و بۆ سەرنجگرتنی منداڵ، ئەوانەش دەبێتە هۆكاری كوشتنی منداڵ، كوشتن بەمانای فیزیكی نا، بەڵام دەبێتە هۆی مەرگی فەرهەنگی كەلتووری و هێزی تاكیی منداڵەكە لەداهاتوودا كە ناتوانن ئینسانگەلێكی بەسوودبن بۆ كۆمەڵگای خۆیان و تەنانەت سویدیش، بۆیە ئەو منداڵانەی كە ئاوایان لێدێت، دەبنە قوربانی تێنەگەیشتنی دایك و باوك و بەتەواوی شیرازەی ئەخلاقی و فكری و پەروەردەییان تێكدەچێت بەسەریەكداو لەدوارۆژدا پێموانییە بتوانن خۆیان لەباری سایكۆلۆژیش ساخ بكەنەوە و توشی تەنگەژە دەبن".
هەر لەبارەی كێشەی خێزانەكانی كورد لەئەوروپا، پێشتر پیاوێكی كورد لەڕێگای (سڤیل)ەوە هانای بۆ حكومەتی هەرێمی كوردستان برد، كە بیر لەكێشەی خێزانە كوردەكانی سوێد و ئەوروپا بكاتەوە و لەڕێگای رێكخراوە كۆمەڵایەتییەكانەوە یارمەتی بەو خێزانانە پێشكەش بكەن، هاوكات ئەو پیاوە كە خۆی یەكێ لەقوربانییەكانی دیاردەكە بوو، پێیوابوو كە كاركردن لەسەر كۆمەڵی كوردی لەدەرەوە كاركردنە لەسەر بەشێكی گرنگی ئەمنی قەومی و پشتگوێخستنیشی پێچەوانەكەیەتی، بەڵام دكتۆر حسێن خەلیقی، پێیوایە كە حكومەتی هەرێم ناتوانێت لەو بارەوە دەورێكی كاریگەر ببینێت و دەڵێت "ئەوە ئێمەین وەك كوردانی دەرەوە ئەگەر بتوانین كاری بۆ بكەین، بەڵام ئێمە وەك كورد لەسوید خومان بەوە نەگرتووە كۆمەڵگای مەدەنی دروستبكەین و پێكەوە هاریكاری بكەین، چونكە راستییەك هەیە كە خەڵكی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست و بەتایبەت كورد، لەبنەمادا ناتوانن پێكەوە هاریكاری بكەن، زۆرجاریش بووە كە كۆمەڵەیەك دروستدەكەن و بەخێزانی مانگی جارێك یان دووجار كۆ دەبنەوە، دواتر شەڕوكێشە لەنێوان خۆیان دروستدەكەن و ناتوانن بەردەوام بن بەیەكەوە".
خەلیقی زیاتر تیشكی خستە سەر مەسەلەكەو گوتیشی "ئەگەر ئێمە وەك كورد بۆ خۆمان بتوانین كۆڕ و كۆمەڵێكی مەدەنی دروستبكەین، پێویست بەحكومەتی هەرێم ناكات و پێشموانییە حكومەتی هەرێمی كوردستان بتوانێت ئەو كارە بكات، چونكە ئێمە وەك كورد لەدەرەوە بۆ خۆمان و عەقڵییەتی خۆمان توانای ئەوەی نییە و ناتوانێت ئەو رێگایە ببڕێت، حكومەتی هەرێم لەو دوورەوە چی بۆ ئێمە بكات؟"، خەلیقی ئەوەشی خستەسەر قسەكانی كە "كورد نەك ناتوانێت كاری سیاسی پێكەوە بكات، بەڵكو ناتوانین كاری كۆمەڵایەتیش بەیەكەوە بكەین، رقەبەری دەكەین و یەكتر تەحەموول ناكەین، بۆ بێگانە ئامادەین كڕنووش بەرین، بەڵام ناتوانین پێكەوە هاریكاری یەكتر بكەین، بنكەیەكی كۆمەڵایەتی یان فەرهەنگی دابنێین، كۆمەڵێك دروستبكەین و تێیدا كۆبینەوە، دەردێكی زۆر گرانە بۆ خۆمان دروستمان كردووە، بۆ خۆمان تاوانبارین و حكومەتی هەرێم هیچ دەسەڵاتێكی لەوەدا نییە، ئەگەر چارەشمان بووێت، خۆمان لێرە دەبێت چارەی بكەین".