سڤیل: محەمەد هەسنانی

زۆر جار هاوسەرەكان ئامۆزای یەكترن و كێشەشیان هەیە، بۆیە هیچكـــــــــــات لێكتێنەگەیشتن هۆكارەكەی بۆ جیاوازی ئاین و نەتەوە و مەزهەب ناگەڕێتەوە

چەند ژن و پیاوێكی كورد كە ژیانی هاوسەرییان لەگەڵ پیاو و ژنانی سەر بەنەتەوە و ئاین و مەزهەبێكی دیكە پێكهێناوە، بۆ (سڤیل) سەبارەت بەشێوازی بەیەكگەیشتنیان و گونجانیان لەگەڵ یەكتریدا، وردەكارییەكانی ژیانیان باس دەكەن. توێژەرێكی كۆمەڵایەتیش زەواجەكە بەتەندروست وەسف دەكات و دەڵێت "زۆرجار هاوسەرەكان ئامۆزای یەكترن و كێشەشیان هەیە، بۆیە هیچكات لێكتێنەگەیشتن هۆكارەكەی بۆ جیاوازی ئاین و نەتەوە و مەزهەب ناگەڕێتەوە".
سەرەتای راپۆرتەكەمان بەكوڕە كوردێكی شارۆچكەی سۆران دەستپێكرد، كە ژیانی هاوسەری لەگەڵ كچە فارسێك پێكهێناوە. (سامی فەتاح سادق) لەدایكبووی 1975 دانیشتووی سۆران، وەك بۆ (سڤیل) باسی لێوە دەكات، توانیوێتی لەرێگای چاتكردن و ئینتەرنێتەوە، پەیوەندی لەگەڵ (ویدا)ی تەمەن 26 ساڵ كە كچە فارسێكی دانیشتووی شاری (تاران)ە لەوڵاتی ئێران دروستبكات و دواتریش ژیانی هاوسەری لەگەڵ پێك بهێنێت و بیهێنێتەوە بۆ كوردستان. سامی فەتاح، بۆ (سڤیل) هاتە سەرباسی سەرەتای ناسین و پەیوەندی خۆشەویستی لەگەڵ (ویدا ئامۆزگار) و گوتی "لەساڵی 2003 لەرێگای چاتكردنەوە كچێكی فارسی ئێرانیم دۆزییەوە، دوای گفتوگۆیەكی زۆر توانیم پەیوەندی هاوڕێیەتی لەگەڵ دروستبكەم. بەو پێیەش كە لەكاتی ئاوارەبوونم بۆ وڵاتی ئێران، فێری زمانی فارسی ببووم، بۆیە من كێشەی زمانم نەبوو"، سامی دەشڵێت "پەیوەندی هاوڕێیەتی من و ویدا نزیكەی دوو ساڵ بەردەوام بوو، ویدا ئەوكات قوتابی بەشی كۆمپیوتەر بوو، ئیدی دوای ئەو ماوەیە، خۆی داوای لێمكرد كە لەنزیكەوە چاومان بەیەكتری بكەوێت، چونكە هەر لەسەرەتاوە پەیوەندییەكەمان زیاتر لەپێناو پێكهێنانی ژیانی هاوسەری دابوو، ئەمەش وایكرد كە بەدوای ویدا بچمە شاری تاران و لەوێ لەنزیكەوە چاوم پێیكەوت، چونكە پێشتر تەنها لەرێگای چات یەكترمان بینیبوو"، ئەو پیاوە بەزەردەخەنەیەكەوە، ئەوەشی باسكرد كە "دوای دانیشتن و قسەكردن بۆ ماوەیەك، لەسەر ئەوە رێككەوتین، كە من بچمە خوازبێنی".
ئەو پیاوەی دانیشتووی شارۆچكەی سۆران، هێما بەوەش دەكات كە هیچكات جیاوازی مەزهەب و نەتەوە نەبۆتە كێشە و بەربەست لەبەردەم ژیانی هاوسەرییان و دەڵێت "هەرچەندە نەتەوە و مەزهەبەكەمان جیاواز بوو، ئەو فارس و من كورد، ئەو شیعە و من سوننە، بەڵام ئێمە ئەوەمان نەكرد بەپێوەر و دوای گەڕانەوەم بۆ كوردستان و قسەكردنم لەگەڵ خێزانەكەم، بڕیارماندا كە بچین بۆ داوای ویدا".
لەساڵی 2005 لەكاتی چوونی خێزانەكەی (سامی) بۆ ئێران و خوازبینی ویدا، وەك (سامی) هێمای بۆ دەكات، تۆزێك دوودڵ بوون، "چونكە هەم لەرووی نەتەوە و هەم لەرووی مەزهەب، جیاوازی ئێمە لەگەڵ خانەوادەكەی ویدا هەبوو، بەڵام كاتێك دایك و باوكم پێیان نایە ماڵی ویدا، بۆچوونەكان جیاوازبوون و خێزانی ماڵی ویدا گوتیان تەنها كچ و كوڕەكە هاوڕابن، ئێمە هیچ لاریمان نییە و پێشكەشی دەكەین، ئەو قسەیەش هەم من و هەم ویدای خۆشەویستمی زۆر دڵخۆشكرد". سامی دیسانەوە بەپێكەنینەوە دەڵێت "هەر لەئێران ئاهەنگەكەشمان سازكرد و لەدوای گەڕانەوەشمان بۆ سۆران، دووبارە ئاهەنگێكی دیكەمان بۆ ویدا ساز دایەوە"، وەك گوتیشی "لەهەمووش سەیرتر داواكاری ماڵی ویدا بوو كە تەنها داوایی 200 شاخە گوڵی رووز بوو، بەبێ ئەوەی داوای هیچ ماڵ و زێڕ و ئاڵتوونێكمان لێبكەن، وەك ئەوەی كە ئێستا لەكوردستان هەیە، كەوا كچان داوای چەندین پارچە زێڕ لەماڵی زاوا دەكەن". سامی فەتاح، گوتیشی "ماڵی باوكی ویدا بەهۆی هەبوونی هەست و سۆز و وەفا رازی بوون كچەكەیان لەگەڵم بێت بۆ سۆران و لەوێ نیشتەجێ بێت"، لەبارەی ژیانی ئێستاشیان، سامی گوتی "خێزانەكەم توانیوێتی لەگەڵ كەلتورەكەی ئێمە بگونجێت و لەگەڵ منیش رۆژ لەدوای رۆژ پەیوەندی خۆشەویستیمان بەهێزتر دەبێت و ئێستاش كوڕێكی تەمەن 5 ساڵیمان هەیە بەناوی بنیامین و هەستدەكەم كە خێزانێكی زۆر بەختەوەرین"، تەنها گرفتیش كە لەدوای ژیانی هاوسەری هاتۆتە پێشیان، وەكو سامی دەڵێت "گرفتمان ئەوەیە كە تائێستا خێزانەكەم رەگەزنامەی عێراقی پێنەدراوە، بێگومان ئەوەش كاریگەری زۆری دەبێت، ئاخر ئافرەتێك كە نزیكەی 7 ساڵە لەهەرێمی كوردستان نیشتەجێیە و پڕۆسەی هاوسەرگیری لەگەڵم ئەنجام داوە، چۆن دەبێت بەو شێوەیە بێت، بۆیە هیوادارم چاوێك بەژیانی ئەو جۆرە كەسانە دابخشێندرێتەوە، چونكە جگە لەخێزانی من، چەندین هاوڵاتی دیكەش هەمان گرفتیان هەیە".
ئەردەلان زوبێر، كوڕە گەنجێكی دیكەی دانیشتووی سۆران، دوای ئەوەی لەوڵاتی فینلەندا پەیوەندی خۆشەویستی لەگەڵ (یەنی پۆیسسا) دروستدەكات، لەوێ لەلای پیاوێكی ئاینی مارەی دەكات، بەڵام بەهۆی نەبوونی مۆڵەتی نیشتەجێبوون، دواجار بەتەنها رەوانەی كوردستان دەكرێتەوەو دواتریش كچە فینلەندییەكە بەدوای دادێت و لەسۆران، بەئامادەبوونی دایك و باوكی كچە فینلەندییەكە و خێزانی ئەردەلان، ساڵی رابردوو، دوبارە ئاهەنگی هاوسەرگیری ساز دەكەنەوە. ئەردەلان، وێڕای سوپاسگوزاری بۆ (سڤیل) كە ئەوە دووەمجارە بەسەر دەكرێتەوە، دەڵێت "دوای ئەوەی پۆلیسی ئەم وڵاتە منیان گەڕاندەوە كوردستان، تا گەیشتینە فڕۆكەخانەی فینلەندا (یەنی) هاوسەرەكەم لەگەڵم بوو، ئەوەش وایكرد كە پۆلیسی ئەم وڵاتە رێزم بگرن، كاتێك كە لەفڕۆكەخانەكە نزیك بوومەوە دونیا لەبەرچاوم تاریكبوو، چونكە ماڵئاوایی لەخۆشەویستێكی ئەوها زۆر ئاستەمە، (یەنی)ش بەهەمان شێوە زۆر نیگەرانی منبوو، تا گەیشتە ئەو ئاستەی گوتی منیش لەگەڵت دێم بۆ كوردستان، بەڵام پۆلیسی ئەم وڵاتە رێگەیان لێگرت و نەیانهێشت لەفڕۆكەكە سەركەوێت، بۆیە بەچاوی پڕ لەگریان ماڵئاواییمان لەیەكتری كرد".
ئەو پیاوەی شارۆچكەی سۆران، (ئەردەلان زوبێر) لەسەر قسەكانی بەردەوام دەبێت و دەڵێت "ئیدی منیان گەڕاندەوە بۆ كوردستان و خێزانەكەشم بەتەنها بەجێهێشت، كە هەمیشە لەخەیاڵی ئەو دابووم و خوازیار بووم كە جارێكی دیكە بەدوام دابێت و بەدیداری شاد ببمەوە، بەڵام لەهەمانكاتیشدا شتێكی وائاسان نەبوو كە بەو ساناییە بەدیداری شاد ببمەوە"، بەڵام وەك ئەو گوتی "ئەو ئاواتەم هاتەدی، دوای گەڕانەوەم بۆ كوردستان، چەند مانگێك لەمەوبەر زەنگی تەلەفۆنەكەم لێیدا كاتێك هەڵمگرت، دەنگی (یەنی) هاوسەرم بوو، گوتی ئەوە خەریكم بەڕێدەكەوم بۆ كوردستان و لەفڕۆكەخانەی سلێمانی دادەبەزم، ئەوەش بۆ من هەواڵێكی موژدەبەخش بوو، ئاخر كچێكی وڵاتێكی وەك فینلەندا بەرامبەر بە من سۆز و خۆشەویستی ئەوەندە بەهێز بێت، دەبێت وەڵامی من چی بێت لەهەمبەری ئەودا؟ بۆیە بەدڵنیایەوە دەڵێم (یەنی) خۆشەویسترین كەسی منە".
ئەردەلان دەشڵێت "بەوپەڕی خۆشحاڵییەوە سەردانی شاری سلێمانیم كرد، كاتێك چاوم بەخۆشەویستەكەم كەوت لەفڕۆكە دابەزی، وام هەستكرد كە تازە هاتوومەتە دونیاوە. دوایی دابەزینی لەفڕۆكەخانە و گۆڕینەوەی هەست و سۆز و خۆشەویستی نێوانمان، رومانكردەوە شارۆچكەی سۆران و بڕیارماندا كە جارێكی دیكە لێرە مارەبڕی لەگەڵ بكەم و ئاهەنگی بوك گواستنەوە سازبدەین، دەرئەنجام بۆ ئاهەنگی بوك گواستنەوە دایك و باوكی (یەنی) واتە خەسو و خەزورم روویان كردە سۆران و لەو رۆژەدا بەشداربوون"، هەروەك زاواكەیان، لەبارەی خەسو و خەزورە فینلەندییەكەی دەڵێت "زۆر خۆشحاڵی خۆشیان دەربڕی بەدابونەریتی كوردەواری خۆمان، دوای ئەوەش یەنی هەوڵی زۆری لەگەڵ دام بۆ ئەوەی جارێكی دیكە بمگەڕێنێتەوە بۆ وڵاتی فنلەندا، بۆیە لەوانەیە جارێكی دیكە لەگەڵی بگەڕێمەوە بۆ فینلەندە، ژیانیشم زۆر ئاساییە لەگەڵ ئەو ئافرەتە فنلەندییە"، ئەردەلان گوتیشی "داوكارم لەحكومەتی هەریم زیاتر ئاوڕ لەو جۆرە كەسانە بداتەوە كە هاوسەرەكانیان لەنەتەوە وڵات و ئاینێكی دیكە هێناوەتە كوردستان و بۆ ئەوەی ئەوانیش هەست بەكەماسیەت نەكەن".
ئافرەتێكی دیكەی كوردی شاری هەولێر، ئەویش شوو بەكوڕێكی فارس دەكات و دوای زەماوەند و چوونی بۆ شاری ئەسفەهان، 4 ساڵ لەوێ دەمێنێتەوە و ئێستاش گەڕاوەتەوە بۆ هەرێمی كوردستان و لەهەولێر نیشتەجێیە. ئەو ئافرەتە كە حەزی كرد بەناوی خوازراوی (شەیما) قسە بۆ (سڤیل) بكات، گوتی "لەكاتی ئاوارە بوونمان بۆ وڵاتی ئێران، یەكێك لەخزمەكانمان ژیانی هاوسەری لەگەڵ ئافرەتێكی فارس پێكهێنا، دوای گەڕانەوەمان بۆ هەرێمی كوردستان، هەمیشە پەیوەندی و هاتوچۆ لەنێوان خزم و كەسەكانی ئەو ئافرەتدا هەبوو، ئەوەش بوو بەهۆكارێك كەوا من پەیوەندی خۆشەویستی لەگەڵ كوڕێكی فارس دروستبكەم، دەرئەنجام خوازبێنی منیان كردو پڕۆسەی هاوسەرگیریمان ئەنجامدا"، دەشڵێت "سەرەتا لەگەڵ هاوسەرەكەم رووم كردە شاری ئەسفەهان، لەوێ بۆ ماوەی 4 ساڵ لەگەڵ هاوسەرەكەم هیچ گرفتێكی وامان نەبوو، تەنها كەمێك دەستكورت و هەژار بووین، ئەمەش وایكرد، كە ساڵی رابردوو رووبكەینەوە هەرێم و بۆ ماوەیەك لەماڵی خزمێكمان نیشتەجێ بووین، دواتریش خانوێكمان بەكرێ گرت، ئێستا خەریكی باروگوزەرانی خۆمانین".
دڵشاد عوسمان عەلی (توێژەری كۆمەڵایەتی) هێما بەوە دەكات كە مرۆڤ بونەوەرێكی كۆمەڵایەتییەو جیاوازی لەئاین و مەزهەب و نەتەوە، هیچكات نابێتە بەربەست و رێگری لەبەردەم پێكەوەنانی ژیانی هاوسەری و دەڵێت "زۆر جار هاوسەرەكان ئامۆزای یەكترن و كێشەشیان هەیە، بۆیە هیچكات لێكتێنەگەیشتن هۆكارەكەی بۆ جیاوازی ئاین و نەتەوە و مەزهەب ناگەڕێتەوە".