سڤیل: هاوكار محێدین

"هەموو پیاوێكی مەسیحی، لە ژیانیدا تەنها بۆی هەیە یەكجار ژن بهێنێ، ئیدی ژنەكە هەر چۆنێك بێت، بۆی نییە تەڵاقی بدات"

"لەناو ئێزیدی، بەهیچ شێوەیەك نابێت، كچ یان كوڕ ژیانی هاوسەری لەگەڵ یەكێكی سەر بە ئاینێكی دیكە پێكبهێنێت"

زۆرجار گوێبیستی ئەوە دەبین، كە یەكێ لەو كوردانەی كە لەكوردستانەوە چووەتە وڵاتێكی رۆژئاوایی، كوڕە و ژیانی هاوسەری لەگەڵ كچێكی ئەوروپی پێكهێناوە، یاخود كچە و شووی بەكوڕێكی ئەو وڵاتە كردووە، كە ئاینەكەی جیاوازە لەگەڵ خۆی، بەڵام لەناو كوردستان، "تاوەكو ئێستا ئەو كەسانە لەژێر هەڕەشەدانە كە خۆیان و ژنەكانیان ئاینیان جیاوازە"، ئەمە وەك قەشەیەكی سلێمانی هێمای بۆ دەكات.
لەباری كۆمەڵایەتی و پێكەوەژیانی هاوسەری لەهەر یەك لەئاینەكان، جیاوازی زۆر هەیە، وەك لەو راپۆرتەی (سڤیل) كە پیاوانی ئاینی ئیسلام و مەسیحی و ئێزیدی هێمای بۆ دەكەن، كە ئەگەر "لای ئیسلام ئاسایی بێت كە پیاوێكی موسڵمان ژنێك لەئاینێكی دیكە بێنێت، بەڵام پێچەوانەكەی رێگاپێدراو نییە و نابێت كچی موسڵمان شوو بەپیاوێك بكات كە موسڵمان نەبێت".
هاوكات لەئاینی ئێزیدییەكانیش، جگە لەوەی كە بۆیان نییە لەدەرەوەی ئاینی خۆیان ژیانی هاوسەری پێكبهێنن، تەنانەت لەناو خودی خۆشیان (پیر-شێخ-مورید) سێ جۆرن و هیچ جۆرێ بۆی نییە ژن لەجۆرەكەی دیكە بێنێت، بەڵام مەسیحییەكان سەرەڕای هەندێ یاسای ئاینی تایبەت بەخۆیان، بەڵام نەرمی نواندێك لەباری كۆمەڵایەتی و ئازادییە تاكە كەسییەكان لای ئەوان فەراهەم بووەو وەك قەشەیەكی ئەرمەنی هێمای بۆ دەكات، تاوەكو 10 ساڵ پێش ئێستا، هاوسەرگیریان تەنها لەناو خۆیاندا دەكرد، بەڵام ئێستا كچ لەكلدۆئاشووری و سریانەكان دەخوازن و كچیشیان پێدەدەن.
دكتۆر (موسڵح ساڵح نەبی) مامۆستای زانكۆ و وتاربێژی مزگەوتی (گرێ) لەدهۆك، هێما بەوە دەكات كە بەپێی ئاینی ئیسلام شتێكی نۆرماڵە كە كچ و كوڕ گەر گەیشتنە قۆناغی پێگەیشتن (سن البلوغ) دڵیان بۆ یەكتری بچێت، بەڵام شێوازی بەیەكتر گەیشتن و زەواج لەنێوانیان، وەك ئەو دەڵێ، دەبێت بەپێی سوننەتی پێغەمبەر و شەریعەتی ئاینی ئیسلام بێت. ئەو مامۆستا ئاینییەی ئیسلام، ئاماژە بەوەشدەكات كە شێوازی پێكهێنانی ژیانی هاوسەری ژن و پیاوی موسڵمان، جیاوازی زۆری هەیە لەگەڵ چۆنیەتی پێكهێنانی ژیانی هاوسەری لەنێوان ژن و پیاو لەئاینەكانی دیكەدا، دەڵێت "پیاوی موسڵمان بۆی هەیە كە ژیانی هاوسەری لەگەڵ ئافرەتێكی مەسیحی یان جولەكە پێكبهێنێت و هەر یەكەش لەسەر ئاین و بیروباوەڕی خۆیان بمێننەوە"، دەشڵێت "تەنها ئەگەر ژنەكە مەسیحی یان جولەكە بێت دروستە، چونكە ئەو دوو ئاینە وەكو ئاینی ئیسلام خاوەن پەرتوكی خۆیانن و ئەهلی كیتابن".
پەروەردەكردنی منداڵەكان چۆن و بەچ شێوەیەك دەبێت، ئەگەر باوك موسڵمان بێت و دایكەكەشی مەسیحی یان جولەكە بێت؟ ئەو مامۆستا ئاینییەی مزگەوتی (گرێ) دەڵێت "منداڵەكان دەبێت لەسەر شەریعەتی ئیسلام پەروەردە بكرێن، چونكە بەپێی ئاینی ئیسلام، منداڵ هی باوكییەتی و ئیسلام رێگا نادات، كەوا دایك لەسەر ئاینەكەی خۆی منداڵەكانی پەروەردە بكات، ئەگەر موسڵمان نەبێت". سەبارەت بەپێكهێنانی ژیانی هاوسەری پێچەوانەش، واتا كچێكی ئیسلام شوو بەكوڕێكی مەسیحی یان جولەكە بكات، ئەو مامۆستا ئاینییە دەڵێت "هەموو زانایانی ئاینی موسڵمان لەهەموو مەزهەبەكانی ئاینی ئیسلامدا، لەسەر ئەوە كۆكن كە بەهیچ شێوەیەك رێگاپێدراو نییە، كچێكی موسڵمان شوو بەپیاوێك بكات كە سەر بەئاینێكی دیكە بێت، ئەوە حەرامە و نابێت هیچ كچێك وەها كارێك بكات".
بەڕێوەبەری گشتی كاروباری ئاینی مەسیحی لەوەزارەتی ئەوقافی حكومەتی هەرێمی كوردستان (خالد جەمال)، لای خۆیەوە سەبارەت بەهاوسەرگیری ناوخۆ و دەرەكی مەسیحییەكان، هێما بەوە دەكات، كە پێكهێنانی ژیانی هاوسەری لەئاینی ئەواندا كارێكی پیرۆزەو لەپەرتوكی مەسیحییەكانش (ئینجیل) وەك ئەو دەڵێ، باس لەوە نەكراوە، كە ئەو كچ و كوڕەی ژیانی هاوسەری پێكدەهێنن، تەمەنیان چەند بێت؟ دەشڵێت "لەئاینی مەسیحی، هەر كچ و كوڕێك كە ژیانی هاوسەری پێكدەهێنن، دواتر بۆیان نییە پەشیمان ببنەوە"، چونكە وەك ئەو دەڵێت "ژن تەڵاقدان لای ئێمە نییەو هەموو پیاوێكی مەسیحی، لەژیانیدا تەنها بۆی هەیە، یەكجار ژن بهێنێ و تەواو، ئیدی ژنەكە هەر چۆنێك بێت، ئەو بۆی نییە تەڵاقی بدات".
ئایا كچ ئەگەر مەسیحی بوو؟ بۆی هەیە شوو بەكوڕێكی سەر بەئاینێكی دیكە بكات، یان بەپێچەوانەوە كوڕێكی مەسیحی ژیانی هاوسەر لەگەڵ كچێك لەئاینێكی دیكە پێكبهێنێت؟ سەبارەت بەو پرسیارە، بەڕێوەبەری گشتی كاروباری ئاینی مەسیحی لەوەزارەتی ئەوقاف، دەڵێت "بەپێی ئاینی مەسیحی، پێكهێنانی ژیانی هاوسەری لەنێوان دوو ئاینان، واتا كچ ئاینێك و كوڕ ئاینێكی دیكە بێت، كارێكی دروست نییەو تاوەكو ئێستاش شتێكی ئاوا لەكوردستان رووی نەداوە"، بەڵام گوتیشی كە "لەدەرەوە ئەو جۆرە زەواجە هەیە، چونكە لەوێ ئازادییە تاكە كەسییەكان زۆرترە و هەر كەسەو بۆخۆی دەژی، بەڵام بەنسیبەت كوردستان تاوەكو ئێستا شتی لەو جۆرە نەبووە".
لەكاتی پێكهێنانی ژیانی هاوسەری لەنێوان كچ و كوڕێكی مەسیحی، جگە لەوەی كە رێورەسمی مارەكردنەكە لەكەنیسە بەڕێوە دەچێت، بۆ ماوەی 1 مانگی تەواویش ئەو كوڕ و كچە دەخرێنە ژێر چاودێری كەنیسە، پاشان لەدوای پشكنینی تەندروستی و ئامادەكاری كردن بۆ گواستنەوەی كچەكە، ئینجا دەچنە دادگا و لەوێ بەشێوەیەكی فەرمی زەواجەكە دەكەن.
قەشەی (دێر)ی ئەرمەنەكان لەشاری دهۆك، (ماسیس شاهینیان) لەبارەی شێوازی هاوسەرگیری نێوان نەتەوە و مەزهەبەكانی ئاینی مەسیحی، دەڵێت "ئێمە وەكو نەتەوەی ئەرمەن، تاوەكو 10 ساڵ پێش ئێستاش، ژنمان لەنەتەوەكانی دیكەی مەسیحی لەكوردستان وەكو سریان و كلدۆئاشووری نەدەهێنا و كچیشمان نەدەدانێ، بەڵام ئێستا ژیان لەبەرەو پێشچوونە و ئێمە كچ بەوان دەدەین و ئەوانیش كچ بەئێمە دەدەن".
لەبارەی ئەو كێشانەشی كە رووبەڕووی ئەو كەسانە دەبنەوە، كە ژن و پیاوەكە سەر بە دوو ئاینی جیاوازن، قەشەیەكی كوردزمان لەسلێمانی كە نەیویست ئاماژە بەناوەكەی بكرێت، باس لەوە دەكات، كە لەكوردستان ئەوانەی ئاینی خۆیان دەگۆڕن، بۆ ئەوەی ژن و منداڵەكانیان لێ نەستێندرێتەوە، ناوێرن ئاینە تازەكەیان ئاشكرا بكەن.
لەبارەی شێوازی ژن و ژنخوازی ناوەخۆ و پێدانی كچ بەكوڕێك كە سەر بەئاینێكی دیكە بێت، یاخود بەپێچەوانەوە، (عەلۆ شێخ خەلەف) كە زانایەكی دیاری ئێزیدییەكانە، دەڵێت "لەناو ئێمەی ئێزیدی بەهیچ شێوەیەك نابێت، كچ یان كوڕ ژیانی هاوسەری لەگەڵ یەكێ كە سەر بەئاینێكی دیكە بێت، پێكبهێنێت، هەر كەسێكیش ئەو سنوورە ببەزێنێت، ئەوە حەرامەو قسەی خودای شكاندووە". عەلۆ، هێمای بەوەشكرد، كە رەسانەیەتی ئێزیدی لەوە دایە، كەوا كچ نادەنە ئاینزاكانی دیكەو كچیشیان لێ ناخوازن، دەڵێت "ئێزیدییەكان بەوجۆرە رەسەنایەتی خۆیان سەلماندووە".
وەك ئەو زانا ئاینییەی ئێزیدییەكان ئاماژەشی بۆ دەكات، كە ئێزیدییەكان لەناو خۆیان لەسێ چین (پیر-شێخ-مرید) پێكهاتووەو ئەوانیش هەر چینە و ژن و ژنخوازی لەگەڵ یەكتری دەكەن و هیچ چینەك بۆی نییە، كچ بدا بەچینەكەی دیكەو ژن لەیەكتری بخوازن.
لەبارەی تەمەنی كچ و كوڕیش لەكاتی پێكهێنانی ژیانی هاوسەری، لەناو ئێزیدییەكاندا (عەلۆ شێخ خەلەف)، دەڵێت "نابێت تەمەنی كوڕ 20 ساڵ لەكچ گەورەتربێت، چونكە ئەوە گوناهەو لەیەكتری ناوەشێنەوە"، سەبارەت بەچۆنیەتی مارەكردنی ژنیش لەناو ئێزیدییەكان؟ زانا ئاینییەكەی ئێزیدیی ئامادە نەبوو بچێتە ناو وردەكاری باسەكەو تەنها گوتی "لەكاتی رازیبوونی كچ و كوڕ بەیەكتری، شیرینی دەخورێتەوەو لەو كاتەشدا دوعایەك بەزمانی عەرەبی دەخوێنرێ كە دوعای حەلالكردنی پێدەگوترێت، دواتریش نوسراوێكیان بۆ دەكرێت و لەدادگا لەیەكتر مارە دەكرێن".
فرەژنی لەناو ئێزیدییەكان حەلال نییە، بەڵام ئێستا وەك هێمای بۆ دەكرێت، هەندێ لەئێزیدییەكان ژنی دووەمیان هێناوە. (عەلۆ شێخ خەلەف) دەڵێت "هەركەس لەناو ئێزیدییەكان ویستی ژنی دووەم بهێنێت، دەبێت دەستبەرداری ژنی یەكەم بێت"، بەڵام ئەوەشی نەشاردەوە كە "ئەگەر ژنەكە نەخۆش بێت یان منداڵی نەبێت، بەرەزامەندی ژنی یەكەم، پیاوەكە دەتوانێت ژنێكی دیكە بهێنێت".