" زۆربەی ئەوانەی كە پەنایان بۆ خۆكوشتن بردووە لـــەڕووی ئــــابوورییەوە لە ئــاستی زۆر بەرزبووینە"

سڤیل: هەولێر

لەساڵی رابردوو، هەموو رێژەكانی تاوانكاری، رفاندنی ئۆتۆمۆبیل، توندوتیژی و كوشتنی ژنان، دزینی كەلوپەل، لەشاری هەولێر بەرەو دابەزین رۆیشتوون و بەڕێوەبەری پۆلیسی هەولێریش، ئاماژە بەوە دەكات كە لەساڵی 2009 رێژەی هەموو تاوانەكان دابەزیوەو تەنها رێژەی خۆكوژی لەو شارە زیادی كردووەو بۆ ساڵی 2010 هەموو بەرنامەكانیان دەخەنەگەڕ بۆ كەمكردنەوەی ئەو دیاردەیە، مامۆستایەكی زانكۆش هۆكاری زیادبوونی رێژەی خۆكوژی لەهەولێر دەخاتە پاڵ بازاڕی ئازادو بەسەرمایەداریبوونی كۆمەڵگەی كوردی.
عەمید (عەبدولخالق تەلعەت) بەڕێوەبەری پۆلیسی هەولێر، لەكۆنگرەیەكی رۆژنامەوانی، ئەوەی خستەروو كە لەساڵی رابردوو بەرێژەی بە 85% سەركەوتوو بوینە لەجێبەجێكردنی بەرنامەكەیان و سەبارەت بەجۆر و شێوازی رێژەی تاوانەكان و ماڵئاواییكردن لەساڵی 2009 و خۆئامادەكردنیان بۆ ساڵی نوێ، لەدەسپێكی قسەكانی دا ئاماژەی بەرۆڵ و هاوكاری (كەریم سنجاری) وەزیری ناوخۆ و (نەوزاد هادی) پارێزگاری هەولێر كرد، لەیارمەتیدانیان بۆ راپەڕاندنی كارەكانیان بەشێوازێكی رێكوپێك و پشكی ئەوانیشی لەو ئارامی و بەرەو پێشچوونەی شاری هەولێر بەرز نرخاند.
وەكو بەڕێوەبەری پۆلیسی هەولێر، ئاماژەی پێدا، یەكێ لەو كارە گرنگانەی كە توانیویانە بەشێوازێكی سەركەوتوو كاری لەسەربكەن، كەمتربوونەوەی كوشتنی ئافرەتە لەسەر نامووس و رێژەی ژنكوژییە لەهەولێر، بەڵام ئەوەشی نەشاردەوە كە لەگەڵ كەمبوونەوەی رێژەكە، تۆماركردنی داوا لەلایەن ئافرەتان بەڕێژەیەكی بەرچاو زیادی كردووە، بۆ ئەمەش بەڕێوەبەرایەتی توندوتیژی دژ بەئافرەتانی بەلایەنێكی پۆزەتیڤی مەسەلەكە زانی لەكەمكردنەوەی رێژەكەدا، گوتیشی "هەموو تاوانەكانی دیكەش، وەكو دزی و رفاندنی سەیارەو كوشتن، تارادەیەكی یەكجار زۆر كەمی كردووە، ئەوەی كە لەو ساڵەدا زیادی كردووە تەنها ئینتیحارە"، بۆ گرنگترین لە بەرنامەكانیشیان لەساڵی 2010 ئەوەی ئاشكراكرد، كە بەهەموو توانایەك پەرە بە بەرگرتن لەتوندوتیژی دژ بەئافرەتان دەدرێت، بۆ ئەوەی ئەو رێژەیەی كەئێستا هەیە هێشتا كەمتر بكرێتەوە.
لەبارەی رفاندنی منداڵانیش لەناو شاری هەولێر، ئاماژەی بەوەدا كە لەساڵی 2009 تەنانەت یەك منداڵیش لەو شارە نەڕفێنراوەو ئەو قسانەشی كە لەو بارەیەوە دەگوترێن هیچ بنەمایەكیان نییە، گوتیشی "تائێستا هیچ داوایەكی بەو شێوەیە لەلامان تۆمار نەكراوە".
بۆ بەراوردكردنی تاوانی دزی لەشاری هەولێر، لەنێوان هەر سێ ساڵی رابردوودا، عەبدولخالق تەلعەت گوتی "تاوانی دزی بە لە30% كەمیكردووە، دزی سەیارەش لەساڵی 2007 دا 42 حالەت و لەساڵی 2008دا 36 حالەت و لەساڵی 2009ش تەنها 22 حالەتی دزینی سەیارە هەبووە"، لەبارەی رێژەو هۆكاری خۆكوژیش كە بەبەراورد بەتاوانەكانی دیكە زیادی كردووە، ئەو گوتی "رێژەی خۆكوژی لەناو شاری هەولێر لەساڵی 2009 بەبەراورد بەساڵی 2008 بەڕێژەی 26% زیادی كردووە، هەموو حالەتەكانیش بەدەمانچە یا كلاشینكۆف ئەنجام دراون، زۆربەی كەسەكانیش لەرووی ئابورییەوە لەپلەیەكی ئابوری زۆر بەرز بووینە، هۆكارەكانی خۆكوژی زۆر سەیرن بەلامانەوە، لەوانە حالەت هەیە، ئەو كەسە لەبەرئەوەی لەتاقیكردنەوەكان نمرەی باشی نەهێناوە پەنای بۆ خۆكوشتن بردووە، هەندێكیشیان هۆكارەكەی كۆمەڵایەتی بووە، قوربانیەكانیش جگە لەخۆسووتاندن، لەرەگەزی نێر زیاترە نەوەك لەرەگەزی مێ". سەبارەت بەو منداڵ و ژنە سواڵكەرانەی كە سیمای شاری هەولێریان وەكو پایتەخت شێواندووەو بەرنامەی پۆلیسی هەولێر لەساڵی 2010 بۆ نەمانی دیاردەكە، بەڕێوەبەرەكەی پۆلیسی هەولێر گوتی "بۆ منداڵەكان ئێمە هەمائاهەنگیمان كردووە لەگەڵ رێكخراوی منداڵپارێزی كوردستان، ئێستاكە زیاتر لە 300 منداڵ لەڕێگەی ئەو رێكخراوەوە هاوكاری دەكرێن و مانگانە موچەیان پێدەدرێت و یەكێ لەمەرجەكانی ئەوانیش ئەوەیە كە دەبێت ئەو منداڵانە جارێكی دیكە سواڵ نەكەن و قوتابخانەش تەواوبكەن، بۆیە ئەوان تارادەیەكی زۆر كێشەكانی ئێمەیان لەو رووەوە كەمتر كردۆتەوە، بەڵام بۆ ژنە دۆمەكان، بەڕاستی ئەوە كێشەیەكی گەورەی ئێمەیەو تائێستا نەمانتوانیوە چارەسەری بكەین، بۆیە بەنیازین كە لەگەڵ لێژنەی یاسایی پەرلەمان دابنیشین و یاسایەكی تایبەت بەوان دەربكرێت، تاوەكو ئێمەش بەشێوەیەكی یاسایی مامەڵەیان لەگەڵدا بكەین".
عەبدولخالق تەلعەت، زیاتر لەسەر كێشەی ژنە سواڵكەرەكان هەڵوەستەی كردو گوتیشی "ئافرەتێك دێتەسەر جادەو دەرۆزە دەكات، دۆمەو سێ منداڵیشی پێیە، هیچ یاسایەك رێگە بەوە نادات تۆ ئافرەتەكە بگریت و بەخۆو بەسێ منداڵ بیبەیتە زیندانەوە، چونكە ئەو منداڵانە هیچ گوناهێكیان نییە، بۆیە تەنها داواكاری ئێمە وەكو پۆلیسی هەولێر لەدانیشتوانی ئەو شارە ئەوەیە كە بەهیچ شێوەیەك هاوكاری ئەوجۆرە ژنانە نەكەن، لەبەر ئەوەی ئەوانە سواڵكردن بۆتە پیشەیان و لەبەر دەسكورتی نییە، ئێمە بەگرتەی ڤیدۆیی لەلامانەو چاودێریمان كردوون، كەوا ژنی واهەبووە، هیچ بەڵایەكی نەبووەو بەڕێكی رۆیشتووە، دواتر كە گەیشتۆتە ئاوەدانی دەستی خۆی خواركردووە بۆ ئەوەی خەڵك بەزەیی پێدا بێتەوە، یا وەرەقەیەكی لەپێشە خۆی داناوەو نوسراوە پێویستی بەنەشتەرگەری هەیە، بۆیە ئەو شتانە ئەساسێكیان نییەو ئەو كەسەی هەژاربێت سواڵ ناكات، سێ ئافرەتیشمان لەو دۆمانە گرتووەو دانیان بەشەش تاوانی دزی داناوە، بۆیە دەبێت خەڵك وشیاربێت".
هەر سەبارت بەبەرزبوونەوەی رێژەی حالەتی خۆكوژی لەشاری هەولێر، لەبارەی ئەو پرسیارەی كە ئاخۆ بەڕێوەبەرایەتی پۆلیسی هەولێر هیچ هەمائاهەنگییەكی لەگەڵ بەشی كۆمەڵناسی هیچ كام لەزانكۆكانی كوردستان كردووە، كە سەرچاوەی سەرەكی حالەتەكەیان بۆ دەستنیشان بكەن، عەبدولخالق تەلعەت لەلێدوانێكی تایبەتی بەگۆڤاری (سڤیل) گوتی "ئەم هاوكاریەی نێوان پۆلیس و زانكۆ ئەو كاتە دەبێت كە ئێمەش وەكو ئەوروپامان لێبێت، بەڵام لێرە ئەو كەسە لەبەر ئەوەی نمرەیەكی باشی نەهێناوە خۆی دەكوژێت، بۆیە مەفروزە لەو حالەتانە خێزانەكەی دەوری سەرەكی ببینێت و فشاری زۆریان بۆ نەهێنن كە حالەتی وای لێبكەوێتەوە، بۆیە بەنیازین لەساڵی داهاتوو راوێژ بەمامۆستایانی ئاینی، مامۆستایانی زانكۆ لەبواری كۆمەڵایەتی و دەرونناسی بكەین، بۆ ئەوەی بەهەموو لایەكمان كێشەكە چارەسەر بكەین"، لەبارەی هۆكاری كەمبوونەوەی رێژەی تاوانەكانی دیكەش لەهەولێر، بەبۆچوونی بەڕێوەبەری پۆلیسی هەولێر، بەرزبوونەوەی ئاستی رۆشنبیری خەڵك و لێپێچینەوە لەگەڵ ئەو كەسانەی تاوان دەكەن، دوو هۆكاری سەرەكین لەكەمبوونەوەی رێژەكە.
مامۆستای زانكۆ (عەبدوڵا حەمەد ئیسماعیل) لەبەشی كۆمەڵناسی كۆلێژی ئادابی زانكۆی سەلاحەدین، ئەویش لەلای خۆیەوە بەرزبوونەوەی رێژەی خۆكوژی لەشاری هەولێر بۆ ئەوە گەڕاندەوە، كەوا كۆمەڵگەی كوردی بەگشتی و خەڵكی هەولێر بەتایبەتی، رۆژ بەرۆژ زیاتر پێدەنێتە ناو بازاڕی ئازادو بەرەو بەسەرمایەداریبوون دەچێت، وەكو ئەویش ئاماژەی بۆ دەكات، یەكێ لەخەسڵەتەكانی مرۆڤی پەروەردەبوو بەسیستەمی سەرمایەداری، ئەوەیە كە مرۆڤەكان لەرووی مەعنەوییەوە بەرەو داتەپین دەچن و كەمتر باوەڕیان بەخۆیان دەمێنێت، گوتیشی "لەهەموو سیستەمێكی سەرمایەداری رێژەی خۆكوشتن لەهەڵكشانەو هەولێریش لەو هاوكێشەیە بەدەر نییە"، بەڵام ئەوەشی گوت كە "دەكرێت لەڕێگەی سیستەمێكی پەروەردەی تۆكمەی خێزانی رێژەكە كۆنتڕۆل بكرێت".