لەگۆڕان بەرانبەر 12 پیاو 1 ژن، لەپارتی بەرانبەر 6 پیاو 1 ژن، لەیەكێتیش بەرانبەر 5 پیاو هیچ ژنێكی بەرپرس نییە

سڤیل: رزگار رەزا چوچانی- سوید

لەوڵاتی سوید كە بەوڵاتی ژنان ناسراوە، تاكو ئێستا بەشداری ژنان لەحیزبە كوردییەكاندا زۆر كەمڕەنگ دەبینرێت، بۆیە بەروونی سیمای پیاوسالارانە بەحیزبەكانەوە دیارە. بەرپرسی حیزبێكی كوردی كە نەیویست ناوی ببرێت، بە"سڤیل"ـی گوت "زۆر جار كە سەردانی ئەحزابی سویدی دەكەین و لەگەڵ هەندێك رێكخراوی ئەوان باسی مافەكانی مرۆڤ و یەكسانی دەكەین، لەئاستی ئەوان ئیحراج دەبین، كە هیچ ئەندامێكی ژنمان نییە، چونكە ئەوە بۆ سویدییەكان سەلمێنەری ئەوەیە، كە لای ئێمە تاچەند یەكسانی هەیە، بەتایبەت لەم وڵاتە، كە زۆر كات بەوڵاتی ژن ناو دەبرێت".
كەمال موهاجیر، بەرپرسی لیژنەی ناوچەی پارتی دیموكراتی كوردستان لەسوید، ئەوەی پشتڕاست كردەوە، لەهەیكەلی ناوچەی پارتی لەسوید تەنها یەك ژن بوونی هەیە و گوتی "راستە لەبەرانبەر 6 پیاو ژنێك ئەندامی لیژنەی ناوچەیە، بەڵام ئەوە مانای ئەوە نییە حیزب ئەو رێژەیەی دانابێت، بەڵكو ئەوە بەهەڵبژاردن كراوە، نەك دیاریكردن، بەڵام شەرت نییە لیژنەی ناوچە بەتەنها لیژنەی كارگێڕان بێت، ئێمە لیژنەی گشتیمان هەیە بۆ بڕیاروەرگرتن. لیژنەی گشتی لەبەرپرسانی رێكخراوەكان پێكدێت و لەناو ئەوانیش مەجموعەیەك ژن هەن". موهاجیر بەبەراوردی سوید لەگەڵ وڵاتانی دیكە كە لەهەندێك حاڵەتدا بەوڵاتی ژن ناودەبرێت، دڵنیابوو لەوەی بوونی ژن‌ زۆر كەمە، بەڵام گوتیشی لەسوید كاری حیزبی بۆ كورد سەختترە، "كارەكان لێرە سەختترە و وەك كوردستان نییە، رەنگە ئەمەش هۆكارێك بێت، كە ئێرە وەك كوردستان نییە، بۆكاری حیزبی تەفەروغمان هەبێت، هەر یەكێك لەئێمە ئیشوكاری خۆی هەیە. ئێستا كە قسە لەگەڵ من دەكەیت، بڕوابكە من لەڕێگابووم و دەچووم خواردن بخۆم، لەو پشووەی كە لەكارەكانی خۆمان هەمانە، بەم شێوەی ئێستا تایبەتە بۆ كاری حیزبی، واتە كاری ئێمە دوای دەوامە و لەوانەیە ژنان تۆزێك ئەو وەختەیان كەمتر بێت، بەڵام وەكو پارتی لەگەڵ ئەوەشدا ئێستا لەهەموو ئەوروپا خەریكی گۆڕانكارین، لەم ئاخیرە كۆمیتەیەكی نوێی ئافرەتان دامەزراوە و لەهۆڵەندا مەكتەبی خۆیان داناوە و خەریكین لەوڵاتانی دیكەش كاری زیاتر دەكەین". بەرپرسی ناوچەی پارتی لەگەڵ ئەوەی داوای لەژنە چالاكەكان كرد، رۆڵی خۆیان بگێڕن و كراوەیی دەرگای پارتی بەروویاندا راگەیاند، نە‌یشاردەوە "وەكو كورد لەسەر ئاستی كۆمەڵگەی سوید ژنی چالاكمان زۆرە، بەڵام بەداخەوە لەپرسە سیاسییەكاندا دیار نین".
هەر لەوڵاتی مافەكانی ژنان، لەڕیزی كارگێڕ كۆمیتەكانی یەكێتیی نیشتیمانیی كوردستان، كە وەك حیزبێكی سۆشیال دیموكراتی كوردی لەستۆكهۆڵم بارەگایان هەیە، هیچ ژنێك لەكارگێڕانی كۆمیتەدا نابینرێت. شەماڵ ئاكۆ، بەرپرسی راگەیاندن لەكۆمیتەی یەكێتی بۆ (سڤیل) دەڵێت "كۆمیتەی ئێمە وەكو یەكێتی لەئێستادا لە 5 كارگێڕ پێكهاتووە و هیچ كارگێڕێكی ژنمان نییە، بەڵام پێشتر كارگێڕی ژن هەبووە و دەستی لەكار كێشاوەتەوە". ئاكۆ هۆكاری كەمی بەشداری ژنان لەناو رێكخستنەكانی یەكێتی بەهەمان ئەو هۆكارانە دانا، كە لەكوردستان بۆ هاتنەپێشەوەی ژن هەن.
بەهەمان شێوە بزووتنەوەی گۆڕان كە وەك ئۆپۆزسیۆنی دەسەڵات لەكوردستان كار دەكات و خۆی راگەیاندووە، هەر لەوڵاتی سوید لەئەنجوومەنەكانی ئەم بزووتنەوەیە رێژەی ژنان بەرزتر لەو رێژەیە نابینرێت، كە حیزبەكانی تر هەیانە، مامۆستا ناسیح وتەبێژی رەسمی ئەنجومەنی باشووری سویدی بزووتنەوەی گۆڕان، كە ئەنجوومەنەكە كارەكانی 7 شار لەسوید دەگرێتەخۆ، بۆ (سڤیل) گوتی "ئەنجوومەنەكەی ئێمە لەهەڵبژاردنێكی دیموكراتیانە هەڵبژێردراوە و ئێستا ئەندامەكانی ئەم ئەنجوومەنە ژمارەیان دەگاتە 13 كەسێك، لەوانەش یەكیان خانمێكی بەڕێزە، بەڵام ئەوە تموح و ئامانجی ئێمە نییە، كە یەك ئافرەت لەگەڵمان كار بكات، ئێمە چاوەڕێی رێژەیەكی زۆری ئافرەت دەكەین، بێتە ناو ئەنجوومەنەكانمان". بۆیە پێیوابوو ئەگەر نەبوونی ژن لەكوردستان رەخنە بێت، لەوڵاتێكی وەك سوید رەخنەیەكی گەورەترە. بۆ پلانی ئایندەی بزووتنەوەكەشی ناسیح دەڵێت، "دەبێت بزووتنەوەی گۆڕان كار بۆ ئەو لایەنانە بكات، كە حیزبەكانی تر كاریان بۆ نەكردووە و نایكەن، دەبێت بزووتنەوەی گۆڕان بۆ ئەو مەبەستە كاری جددی بكات، هەروەها پێویستە ژنان خۆشیان رۆڵی خۆیان بگێڕن و دەوری خۆیان كارا بكەن، ئەگەر ئەوان حەماسەتیان هەبێت و بێنە پێشەوە، بەنسبەت ئێمەوە هیچ شتێك بۆ ئەوان رێگر نییە، بەڵكو هەماهەنگیشیان دەبین".
پرشنگ توانا، كە وەك تەنها ژنێك لەكۆی 7 كارگێڕی لیژنەی ناوچەی پارتی كار دەكات، نەیشاردەوە "بەدڵ حەزدەكەم لەكۆبوونەوەكان بەتەنها ژن نەبوومایە و نیوەی كۆبوونەوەكە ژن بوونایە"، بەڵام هۆكاری نەهاتنە پێشەوەی ژن بۆ كاری حیزبی، بۆ چەند لایەنێك دەگەڕێنێتەوە و دەڵێت، "یەكەم هۆكار ئەوەیە‌ ئافرەت خۆی نایەوێت خۆی لەقەراری سیاسی بدات و دووەمیش دەگەڕێنمەوە بۆ تێڕوانینی پیاوەكان لەئافرەتێك، كە بگاتە بڕیاری سیاسیی حیزب، رەنگدانەوەی كۆمەڵگەی بەسەرەوەیە، ئەگەر بیشیەوێت كۆمەڵگە بەرەو باشتر بگۆڕێت، لەكۆمەڵگەی ئێمەشدا ئەگەر لەیاساشدا نەبێت، تائاستێك لەكەلتوور هەیە و ئافرەت بەپلەدوو دەبینن و پیاوسالاری هەیە، ئەمە لەحیزبەكانیشدا رەنگیداوەتەوە، بۆیە دەبینی لەو پیاوانەی كە لەحیزبدا كاردەكەن، زۆر كەم رێگا دەدەن خێزانەكانیان بێنە پێشەوە، ئەوەش جێی پرسیارە، كە بۆ ناهێڵن؟ ئەمە لەئە‌وروپاش هەروایە، گوتمان ژنی كورد بۆ كاركردن لەگەڵ حیزبەكانی وڵاتی خۆیان زۆر كەم دێتە پێشەوە، بۆیە لێرەش زۆرینە پیاون، ئایا ئەو زۆرینە پیاوە دەنگ بەژن دەدەن، تا بێنە پێشەوە، بێگومان هەندێكیان ناچێتە ئەقڵیانەوە و پێیان قبووڵ ناكرێ بۆ ژن دەنگ بدەن و ژن هاوشانیان بەهەمان پلە بەشداری هەبێت".
میدیا نوری، وەكو تەنها ژنێك بەرانبەر 12 پیاو لەئەنجوومەنی گۆڕان لەباشوری سوید سیاسەت و چالاكی خۆی دەكات، لەهۆكاری نەهاتنە پیشەوەی ژن لەحیزبی كوردی بۆ (سڤیل) گوتی "خەڵكێكی زۆری كورد لەدەرەوە هەن و ژنی چالاكیش هەن، بەڵام بۆ نایەنە پێشەوە؟ من پێموایە كەمتەرخەمی لەخودی ژنان خۆشیان هەیە و ئافرەتی ئێمە زۆرینەیان حەزیان بەسیاسەت نییە، دەبینی لەماڵەكانیان بەس پیاوەكانن باسی سیاسەت دەكەن و ژنەكان خۆیان لەباسی سیاسەت دوور دەخەنەوە، ئەمە هۆكارە كە ژنانی كورد زۆربەیان سیاسەت بەكاری خۆیان نازانن، بەڵام ئەوە تێڕوانینێكی باش نییە، چونكە سیاسەت پەیوەندی بەكاری هەمووانەوە هەیە، دیارە ژنان كە نایانەوێت بەشداربن، چاوەڕێی ئەوەن پیاو لەجیاتی ئەوانیش بڕیاری سیاسی بدات".
تارا توانا، كە لەوڵاتی سوید وەك چالاكوانێكی ژن و كادیرێكی دیاری پارتی سۆشیال دیموكراتی سوید كار دەكات، سیمای ئێستای بارەگای حیزبە كوردییەكان لەناساندنی سیستەمی كوردستان بەترسناك ناو دەبات و بۆ (سڤیل) گوتی "سیمای ئێستای حیزبە كوردییەكان لەناساندن و‌ لەپێشاندانی پێشكەوتنی كوردستان لەسوید سیمایەكی خەتەرناكە، كە رێژەی بەشداری ژن لەناویان سفرە، حیزبە كوردییەكان كە لەوڵاتێكی ئەوروپادا نەتوانن یەكسانی ژن و پیاو بسەلمێنن و پێشانی دەرەوەی خۆیانی بدەن و لەدەستەی باڵای كۆمیتە و ناوچە و ئەنجوومەنەكانیان بیانهێننە پێشەوە، ئەوا خۆی لەخۆیدا نیشانەی سەرنەكەوتنیانە، زۆركات لەو حیزبانە لێم بیستوون، دەڵێن ئێمە دەمانەوێت، بەڵام ژن نییە كار بكات و بێتە پێشەوە. من دەپرسم بۆچی لەحیزبە سویدییەكان و لەپەرلەمانی سوید و لەرێكخراوە مەدەنییەكان ژنی زۆر چالاكی كورد هەن، بەڵام حیزبە كوردییەكان ژنیان دەست ناكەوێت، كاریان لەگەڵ بكا؟". توانا هۆكارەكانی كارنەكردنی ژنان بۆ چەند لایەك دەگێڕێتەوە و دەڵێت "من پێموایە هۆكار خودی خۆیانن، یەكێك لەهۆكارەكان ئەوەیە، ئەو كەسانەی لەحیزبە كوردیەكانی سوید كاربەدەستن، زۆربەیان كادیرە دێرینەكانیانن، بەڵام ئەمانە تائێستاش پێیان خۆشە دەوروبەرەكەیان هەر پیاو بێت، نەك ژن لەئاستی ئەوان بێت، ئەوان دەڵێن ئێمە زەمینەسازی دەكەین و دەرگا دەكەینەوە بەڕووی هاتنە پێشەوەی ژن، بەڵام پلان و خەیاڵپاكییان نییە، ژنان تائێستاش لەوە دەترسێن، ئەوان بەچاوێكی سێكسیەوە لێیان بڕوانن، خۆ سێكس هەر ئەوە نییە، بڵێ خۆت رووتبكەوە، دەستبردن بۆ ران و قسەكردن و پیاهەڵدانی تۆ جوانی و تۆ ناسكی و تۆ چی و چی، ئەمانە هەموو هەوڵی سێكسین، كە لەناو ئەحزابی كوردی هەن، ئەوان دەبێت پێش هەموو شت لەوە تێبگەن، كە ژن كاریان لەگەڵ دەكات، بۆ سیاسەتكردن هاتووە نەك شتی تر. دەبێت ئەمە قبووڵ بكەن و وەك سیاسیەك لێی بڕوانن، بەڵام ئەوان پلانیان نییە، كە دەرگاكردنەوە و زەمینەسازی پلانی لەگەڵ نەبێت، مانای نییە".
رێگا رەئوف یەكێكی دی لەو ژنە چالاكانەیە، كە هەم ئەزموونی كاری لەكوردستان هەیە و هەمیش وەك هەڵسوڕاو و چالاكوانێكی ژنان دیارە، پێیوایە پێناچێ ئەو حیزبە كوردیانە هیچ سودێكیان لەئەزمونی سوید وەرگرتبێ و گوتی "حیزبە كوردیەكان هەمان سیاسەت پەیڕەو دەكەن، كە لەكوردستان و عێراقدا بەڕێوە دەچێت، كە جێگەی نیگەرانییە. بۆ نموونە لەسودید هەموو حیزبەكان بۆ ئەوەی مەسەلەی بەشداری یەكسانی ژن و پیاو لەهەڵبژاردنەكاندا مسۆگەر بكەن، بڕیاریان داوە كە لەسەدا پەنجا كاندیدەكان ژن بن، كە ئەمە هەنگاوێكی زۆر باشە، بەیاسا حیزبەكان پابەند دەكات، كە پشتگیری هاتنە پێشەوەی ژنان بكەن، ئەنجامی ئەوەش دیارە، كە سوید باشترین وڵاتی دنیایە، كە زۆرترین رێژەی ژنان لەپەرلەماندا هەن، كە 35% پەرلەمان پێكدێنن". رێگا دەپرسێ "ئایا ئەم حیزبانە لەجەرگەی وڵاتێكی دیموكراسی و یەكسان لەمافی ژندا نەتوانن تەئسیر بكەنە سەر ئەندامەكانیان، داخۆ كەی لەكوردستان ئەم مەسەلەیە دەبێتە جێگای مشتومڕیان و كاری بۆ دەكەن؟"، هەر خۆیشی وەڵام دەداتەوە و دەڵێ "شایەد هەرگیز".