سڤیل: هاوكار محێدین

هەموو ساڵێك لەدوای تەواوبوونی ئەزموونەكانی وزاری و وەرگرتنەوەی ئەنجامەكان، حاڵەتێكی دەروونی ناخۆش بۆ خوێندكارەكان بەتایبەتیش خوێندكاری كچ دروستدەبێت، كە وەكو بەڕێوەبەری ئامادەیی میدیای كچان لەشاری دهۆك ئاماژەی بۆ دەكات، تاوەكو ئێستا 8 كچ لەئامادەییەكەی ئەوان خۆی كوشتووە. پسپۆڕێكی بواری دەروونی و پەروەردەیش لەو رووەوە هێما بۆ ئەوە دەكات، كە كچان بەهۆی ئەوەی لەكوڕان دڵناسكتر و جددیترن لەژیان، لەكاتی ئەزموونەكان فشارێكی دەرونی زۆریان بۆ دروستدەبێت و هەر ئەمەشە كە دەبێتە هۆی پەنابردینان بۆ كاری خۆكوژی لەكاتی وەرگرتنەوەی ئەنجامی خراپی تاقیكردنەوەكان.
هەروەك هەموو ساڵەكانی دیكە، ئەمساڵیش بەهەزاران قوتابی كوڕ و كچ لەدوا قۆناغی ئامادەیی، روویان لەهۆڵەكانی ئەزموونەكان كرد، جگە لەشێوازی هێنانەوەی پرسیارەكان و بابەتی خۆكوژی كچان لەقوتابخانەكانی شاری دهۆك، ئەمساڵ مامۆستا و چاودێرەكانی هۆڵە ئەزموونییەكان، تێبینی زۆریان لەسەر جۆر و شێوازی قۆپیەكردنی قوتابیان هەبوو. (هەنا كازم) بەڕێوەبەری هۆڵی ئەزموونەكان لەئامادەیی (خانكێ) بۆ (سڤیل) باسی لەوەكرد كە ئەوان توانیویانە بەشێوەیەكی زۆر باش كۆنتڕۆڵی هۆڵەكەی خۆیان بكەن و هیچ قوتابیەكیش بەبێ پشكنینی پێشوەختە نەچۆتە هۆڵی تاقیكردنەوە، گوتیشی "ئێمە پێشوەختە بلوتوزی خۆمان كردبۆوە بۆ ئەوەی هەر قوتابیەك كە نیازی بەكارهێنانی قۆپیەی هەبێت لەڕێگەی بلوتوزەوە بتوانین بەئاسانی بیدۆزینەوە، هەموو كچەكانیش لەدوای هاتنە ژوورەوەیان دەسماڵەكانمان پێدادەنان تاوەكو دڵنیابین كە لەژێرەوە هیچیان لەگوێچكە نەناوە"، لەهۆڵێكی دیكەی ئەزموونەكان (مامۆستا شەیما)ش ئاماژەی بۆ ئەوەكرد، كە ئەو رۆژە قوتابییەكی ژن كە ئەزموونی دەرەكی داوەتەوە، مایكێكی لەگوێچكە گیراوە و هاوسەرەكەی لەدەرەوەی هۆڵی ئەزموونەكان بەبلوتوز وەڵامەكانی بۆ بەڕێكردووە، بەڵام وەك مامۆستایە دەڵێت "هەر زوو زانیمان و مایكەكەمان لەگوێچكەی دەرهێنا".
قوتابییەكی كچ (ژڤین عیسا) كە لەدەرەوەی هۆڵی ئەزموونەكان بینیمان، ئەویش گلەیی لەوە هەبوو كە لەهەندێ لەهۆڵەكانی (هۆڵەكانی كچان) تاقیكردنەوەی وزاری، مامۆستا كوڕەكان ئاسانكاری بۆ هەندێ لەكچەكان دەكەن و وەڵامەكانیان پێدەڵێن.
بابەتی خۆكوژی قوتابیانی كچ لەدوای تاقیكردنەوەكانی وزاری، مەسەلەیەكی جددی پەروەردەییە لەشاری دهۆك (ناریمان هەرمان سەلیم) قوتابی پۆڵی 6ی ئامادەیی، دوای ئەوەی ساڵی رابردوو بەتەنها تاقیكردنەوەی هەردوو وانەی (فیزیا- ئینگلیزی) دایەوە، چونكە ساڵی پێشووتر لەهەموو وانەكان دەرچوو بوو، تەنها ئەو دوو وانەیەی مابوو، ناریمان پاش ئەوەی لەهەردوو وانەكە خراپ وەڵام دەداتەوە، لەدوای هاتنەوەی بۆ ماڵەوە، لەنەهۆمی دووەمی ماڵەكەیان پەتێك دەخاتە ملی و خۆی دەخنكێنێت. ئەم دیاردەیە یەكێ لەكێشە سەرەكییەكانی قوتابخانەكانی كچانە لەدەهۆك.
باوكی ناریمان (هەرمان سەلیم) لەبارەی خۆكوشتنی كچەكەی بۆ (سڤیل) گوتی "ناریمان هیچ كێشەیەكی نەبوو، هەموومان لەماڵەوە زۆر بەخۆشی دەژیاین، بەڵام ئەو رۆژەی كە دوا تاقیكردنەوەی ئەنجامدا، بەدڵێكی پڕ لەغەم گەڕایەوە ماڵ و هێندەی نەبرد چوو بۆ نهۆمی سەرەوە و دواتر كە چووینە ژوورەكەی بینیمان پەتێكی لەمڵ ئاڵاندووە و كە بردمانە نەخۆشخانەش گوتیان دەمێكە تەواو بووە".
ناریمان هەرمان، لەئامادەیی دهۆكی كچان دەیخوێند، بەر لەوەی خۆی بخنكێنێت تەمەنی 20 ساڵبوو، باوكی دەڵێت "ئەو جگە لەخوێندنەكەی هیچ كێشەیەكی دیكەی نەبوو، بەڵام دیارە ئەو نەخۆی و نەئێمە و نەژیانیشی دەویست، بۆیە خۆی خنكاند".
مامۆستا هۆژین، لەئامادەیی دهۆكی كچان، بەپێچەوانەی قسەكانی باوكی ناریمان، لەوەسفكردنی ناریماندا دەڵێت "ئەو كچێكی ئەسمەری جوان و باڵابەرز بوو، زۆر دڵی بەژیان خۆشبوو، دەیویست ناوی لەشوێنكی بەرز بێتەوە، بۆیە كێشەی ئەو تەمبەڵی نەبوو، بەڵكو ئەو دەیویست نمرەیەكی باش بەدەست بهێنێت، هەر بۆیەش كاتێك كە ئەوەی ئەو دەیویست نەهاتەدی، راستەوخۆ پەنای بۆ خۆكوشتن برد"، ئەو مامۆستایەی ناریمان دەشڵێت "ئەو جگە لەخوێندن كێشەیەكی دیكەی نەبوو، تەنها هۆكارەكەی ئەوەبوو كە ئومێدێكی زۆری هەبوو، زۆریش لەتاقیكردنەوە دەترسا". مامۆستا هۆژین، ئەوەشی گوت كە "ئەوساڵە خوشكێكی دیكەی ناریمان لەلای من دەیخوێند، زۆرم هاندەدا و دڵنەوایم دەكرد، چونكە دەترسام كە ئەگەر ئەویش نمرەیەكی خراپ بهێنێت، پەنا بۆ خۆكوشتن ببات".
هەر لەشاری دهۆك، بەڕێوەبەری ئامادەیی میدیای كچان، بۆ (سڤیل) ئاماژەی بەوەكرد، كە لە 10 ساڵی رابردوو 8 قوتابی كچ تەنها لەقوتابخانەكەی ئەوان خۆی كوشتووە، وەك ئەویش گوتی "لەو 8 كچە، 3 كچ خۆی لەسێدارە داوە، 4 كچیش خۆی سووتاندووە، ئەوەكەی دیكەش بەدەمانچە خۆی كوشتووە"، ئەو بەڕێوەبەرەی ئامادەیی میدیای كچان گوتیشی "هەموو ئەو قوتابیانەی كە خۆیان كوشتووە، بەهۆی كەمی نمرە، یا خراپ وەڵامدانەوەیان بووە لەتاقیكردنەوەكانی وزاری".
هەر بۆیە وەك شارەزایەكی بواری پەروەردە و دەرونی ئاماژەی بۆ دەكات، هەموو ساڵێك كە ئەزموونە وزاریەكان بەرەو كۆتایی دەچن، رێژەی خۆكوشتن و خۆسووتاندنی كچانیش لەدهۆك رێژەكەی بەرەو سەروتر هەڵدەكشێت.
دكتۆر حەكیم تاهر، پسپۆڕی بواری پەروەردە و دەرونی، دەڵێت "ئەو كچانەی كە لەدوای ئەزموونەكان پەنا بۆ خۆكوشتن دەبەن، بەئومێدێكی زۆرەوە روو لەتاقیكردنەوەكان دەكەن، بەڵام دواتر ئەو شتەی كە ئەوان دەیانەوێت بەدینایەت، تووشی تێكچوونێك لەحاڵەتی دەروونی دێن و وەكو تۆڵەكردنەوەیەكیش لەخۆیان پەنا بۆ خۆكوژی دەبەن"، ئەو پسپۆڕەی بواری پەروەردەیی و دەرونی گوتیشی "كچان لەبەر ئەوەی هەستیان لەكوڕان ناسكترە، بۆیە كەمتر بەرگەی ئازاری دەرونی دەگرن و لەو حاڵەتانە زیاتر پەنا بۆ خۆكوشتن دەبەن، كە ئەمەش شتێكی هەڵەیە و لەو رووەوە دەبێت باوكان و دایكان زیاتر هاوكاریان بن تاوەكو بارودۆخەكەیان بەلا ئاسایی دەبێتەوە".
دكتۆر حەكیم تاهر، وەك پەیامێكی تایبەتی خۆشی، ئاماژەی بەوەشكرد كە كچانیش سەرباری ئەو هەست ناسكییەیان، دەبێت ئەو راستییەش بزانن كە ژیانیش هەمووی هەر سەركەوتن نییە، ئەو دەڵێت "چونكە ئەگەر وابووایە، ئەوكاتە ژیانیش هیچ تامێكی نەدەبوو".
سەبارەت بەتاقیكردنەوە وزارییەكانی ئەمساڵیش، جگە لەبابەتی خۆكوژی كچان، سەرنجڕاكێشترین بابەت، داهێنانەكانی قوتابیان بوو لەبواری قۆپیەكردنەوە، كە لەم رووەوە تاڕادەیەكی زۆر سوود لەتەكنەلۆژیای سەردەم وەرگیرابوو.
بەڕێوەبەری هۆڵی ئەزموونەكان و مامۆستا چاودێرەكان، ئاماژە بۆ ئەوە دەكەن كە بەهۆی بەرەوپێشچوونی تەكنەلۆژیاوە ئێستا شێوازی قۆپیەكردن لەسەر كاغەز باوی نەماوە و بەكارهێنانی بلوتوز و تیشك دوو شێوازی تازەی قۆپیەكردنی سەردەمن، مامۆستا (حەمید غیاس) كە ئەمساڵ چاودێربوو لەئامادەیی سەرهەڵدان، گوتی "شێوازی سەرەكی قۆپیەكردنی ئێستا ئەوەیە، كە بابەتەكە بەكۆمپیوتەر لەسەر كاغەزێك دەنوسرێتەوە و هیچیش دیار نییە، بەڵام قوتابییەكە لەڕێگەی بەكارهێنانی تیشك، نوسینەكە دەبینێت و لەسەری دەنوسێتەوە"، وەكو ئەویش باسی دەكات، ئەمساڵ لەهەردوو وانەی بیركاری و ئینگلیزی ئەو شێوازەی قۆپیە زۆر بەكار هاتووە و مامۆستاكانیش زۆر بەكەمی دركیان پێكردووە. خورشید یەحیا، بەرپرسی ئەزموونەكانی وزاری لەبەڕێوەبەرایەتی گشتی پەروەردەی دهۆك، نەیشاردەوە كە قۆپیەكانی ئێستا زۆربەیان لەڕێگەی تەكنەلۆژییەوەیە، بەڵام وەك ئەو گوتی "زۆر رێگاش گیراوەتەبەر بۆ كۆنتڕۆلكردنی قۆپیەكردن"، ئەو بەرپرسەی ئەزموونە وزارییەكانی دهۆك، گوتیشی "لەمانگی 7 كۆنفرانسێكی پەروەردەیی لەدهۆك دەبەسترێت و ئێمە لەوێ پێشنیار دەكەین، كە لەكاتی تاقیكردنەوەی وزاری جیهازی تەشویشی بلوتوز بۆ هۆڵی ئەزموونەكان دابین بكرێت".
(عومەر خدر) بەرێوەبەری هۆڵی ئەزموونەكان لەقوتابخانەی نارین، سەبارەت بەبەكار هێنانی بلوتوز لەكاتی تاقیكردنەوەكان، ئەویش گوتی "ئێمەش هێندە غەشیم نین، لەناو هۆڵەكان بلوتوزەكانی خۆمان دەكەینەوە و هەر قوتابیەك بلوتوز بكاتەوە، زوو پشتی ملی دەگرین".