"ئێستا لەبـــــاشوری عێراق و وڵاتـــانی كەنداو بەبار ئافرەتی لەشفرۆش دەهێنرێتە كوردستان"

سڤیل: محەمەد گۆران

فراكسیۆنی كۆمەڵی ئیسلامی لەپەرلەمانی كوردستان، لەپرۆژە یاسایەكدا، داوای هەمواركردنی یاسای ژمارە 8ی ساڵی 1988 تایبەت بەبنەبڕكردنی لەشفرۆشی دەكات و پێشنیارێك دەخاتەروو كە 3 ماددەی تازە بخرێتە ناو یاسا كۆنەكەوە، لێژنەی یاساییش لەپەرلەمانی كوردستان، بەپاساوی هەبوونی یاسایەكی تایبەت بەو مەسەلەیە، پرۆژەیاساكەی كۆمەڵی ئیسلامی رەتدەكاتەوە، هاوكات توێژەرێكی كۆمەڵایەتیش پشتگیری لەهەمواركردنی یاساكە دەكات و وەك ئەو ئاماژەی بۆ دەكات، یاسا كۆنەكەی لەشفرۆشی وەك ئەوە وایە كە تەماتە كڕینی حەلال بێت، بەڵام فرۆشتنی حەرام بێت.
سەرگوڵ رەزا قەرەداغی، ئەندامی پەرلەمانی كوردستان (كۆمەڵی ئیسلامی) سەبارەت بەپرۆژەیاساكەی فراكسیۆنی كۆمەڵی ئیسلامی و رەتكردنەوەی لەلایەن لێژنەی یاسایی لەپەرلەمان، ئاماژەی بۆ ئەوەكرد كە یاسای لەناوبردنی لەشفرۆشی كە لەساڵی 1988ەوە لەكوردستان و عێراق كاری پێدەكرێت، ئێستا دوای ئەو هەموو گۆڕانكارییانەی كە روویانداوە، پێویستی بەزیادكردنی چەند ماددەیەك هەیە، تا لەگەڵ ئێستای كوردستاندا بگونجێت، دەڵێت "لەبەر ئەوە ئێمە پێشنیاری زیادكردنی 3 ماددەمان كرد بۆ یاساكە و پێشكەشی سەرۆكایەتی پەرلەمانمان كرد، لەدانیشتنەكانی پێشوو خوێندنەوەی یەكەمی بۆ كرا، دواتر لە 20/6 خرایە بەرنامەی گفتوگۆكردن، بەڵام ئەوەی جێگەی تێبینی ئێمە بوو لەرۆژی گفتوگۆكردنەكەدا، لێژنەی یاسایی پەرلەمان لەراپۆرتەكەی خۆیان ئەوەیان نوسیبوو كە ئێمە پشتگیری لەو یاسایە ناكەین و داوا دەكەین رەتبكرێتەوە، بەو پاساوەی گوایە ئێمە نوسیومانە بازرگانیكردن بەئافرەتانەوە وەكو دیاردەیەكی مەترسیدار لەكوردستاندا هەیە و ئەوەشیان بەشێواندنی راستی ناوزەد كردبوو". بەڵام وەك ئەو ژنە پەرلەمانتارەی فراكسیۆنی كۆمەڵ، ئاماژەی بۆ دەكات لەكۆی پرۆژەیاساكەی ئەواندا، بەهیچ شێوەیەك وشەی بازرگانیكردن بەكار نەهێنراوە.
هەر لەرۆژی گفتوگۆكردنەكەشدا لە20/6 بەپێچەوانەی لێژنەی یاسایی لەپەرلەمان، لێژنەی داكۆكیكردن لەمافەكانی ئافرەت، بەراپۆرتێك پشتگیری لەپرۆژەیاساكەی كۆمەڵی ئیسلامی دەكات، دواجاریش سەرۆكایەتی پەرلەمان پێشنیاری رەتكردنەوەی پرۆژەیاساكە كە لەلایەن لێژنەی یاسایی خرابووە روو، دەخاتە دەنگدانەوە، (سەرگوڵ رەزا) دەڵێت "خۆشبەختانە رەتكردنەوەی پرۆژەیاساكە لەلایەن لێژنەی یاسایی، زۆرینەی دەنگی نەهێنا و پرۆژەكەی ئێمە زۆرینەی دەنگی هێنا كە لەدانیشتنێكی دیكە گفتوگۆی لەسەر بكرێت". هۆكاری دواخستنی گفتوگۆكردنەكەش لەسەر پرۆژەیاساكە، لەسەر داوای لێژنەی تەندروستی و لێژنەی ئەوقافی پەرلەمان بووە، چونكە ئەوانیش داوایان كردووە وەك دوو لێژنەی تایبەتمەند لەو بوارە بۆچوونەكانی خۆیان لەسەری تاوتوێ بكەن، ئەمە وەك پەرلەمانتارەكەی كۆمەڵ ئاماژەی بۆ دەكات.
ئەو 3 ماددەیەشی كە فراكسیۆنی كۆمەڵ داوای دەكات بۆ یاسا كۆنەكە زیادبكرێت، وەك سەرگوڵ رەزا دەڵێت "ئێمە داوامان كردووە كە داواكاری گشتی مافی ئەوەی هەبێت كە سكاڵا بەرز بكاتەوە، لەهەر كاتێكدا كە زانی تاوانێكی لەو شێوەیە لەشوێنێك ئەنجام دەدرێت. داواشمان كردووە ئەو ژنانەی كە دەبنە قوربانی دیاردەی لەشفرۆشی شوێنی گیرانەكەیان جیاوازبێت لەشوێنی بەندكراوەكانی دیكە، هەروەها لەماددەیەك داوای ئەوەشمان كردووە كە ئەوانەی لەدەرەوەی هەرێم خەڵك دەهێنن بۆ كوردستان و كاری لەشفرۆشیان پێدەكەن، ئەوانیش سزا بدرێن، چونكە لەدوای 2003 خەڵكانێك هەن باندی لەشفرۆشی دەهێنن بۆ ناو كوردستان. خاڵێكی دیكەش ئەگەر یەكێك پلەوپایەكەی خۆی وەكو فەرمانبەری حكومەت بەكارهێنا بۆ كاری لەشفرۆشی، پێویست دەكات كە دوای دورخستنەوەی لەكارەكەی، سزاش بدرێت".
شێروان حەیدەری، سەرۆكی لێژنەی یاسایی لەپەرلەمانی كوردستان، سەبارەت بەرەتكردنەوەی پرۆژەیاساكەی فراكسیۆنی كۆمەڵی ئیسلامی، بۆ (سڤیل) گوتی "ئێمە وەكو لێژنەی یاسایی پێمانوایە كە ئێستا یاسایەك هەیە لەكوردستان پیادە دەكرێت و پێویست بەیاسای دیكە ناكات و هەر ئەمەش هۆكاری رەتكردنەوەكە بووە لەلایەن ئێمەوە".
تارا تەحسین ئەسعەدی، جێگری لێژنەی كاروباری كۆمەڵایەتی و ئەندامی لێژنەی مافی مرۆڤ لەپەرلەمانی كوردستان، سەرباری رەتكردنەوەی پرۆژەیاساكە، لاشیوایە كە لەشفرۆشی لەكوردستان تاوەكو ئێستا لەچوارچێوەی حالەت دایە و نەبۆتە دیاردە، بۆیە پێویست بەیاسایەكی تایبەت ناكات، دەشڵێت "بەپێی ئەو یاسایە، وەكو ئەوەیە كە لەكوردستان لەهەر سێ ماڵ، ماڵێك دیاردەی لەشفرۆشی لێبێت، شتی وانییە، بۆیە من لەگەڵ ئەوە دانیم كە یاسایەكی بەو شێوەیە لەكوردستاندا هەبێت"، تارا ئەسعەدی ئەوەشی گوت كە ئەو تەنها پشتگیری لەیەك بڕگەی پرۆژەیاساكەی فراكسیۆنی كۆمەڵی ئیسلامی دەكات، كە دەڵێت "یەكسانی سزا بۆ زانی و زانییە، بەڵام ئەوەش لەقورئانی پیرۆز بۆ خۆی حوكمەكەی داناوە، بۆیە من تێناگەم كە تائێستا نەكراوە با ئێمە وابكەین كە بكرێت، چونكە پیاو و ژن كە ئەو كارە دەكەن هەردووكیان هەمان شتی ناشرین و هەمان گوناهیان لەسەرە، بۆیە من لەگەڵ جیاوازی نیم و هەموو كاتێكیش ئیمانم بەجێندەرە لەهەموو شتێكدا".
حوسامەدین سەرداری (پارێزەری راوێژكار) باس لەوەدەكات كە لەیاسا كۆنەكەش، نەوەك داواكاری گشتی، بەڵكو هاوسێ و موختاری گەڕەكیش بۆیان هەبووە، كە داوا لەسەر هەر ماڵ و شوێنێك تۆماربكەن كە گومانی لەشفرۆشی لێ بكرێت، بەڵام بەمەرجێك ئەگەر كارەكە بەمەبەستی بازرگانی بووبێت، نەوەك تەداخولكردن لەژیانی تاكەكەسی، بەڵام وەكو ئەو ئاماژەی بۆ دەكات، تائێستا یاساكە تەنها تایبەت نەبووە بەكاری لەشفرۆش، دەڵێت "بەپێی یاسا كۆنەكە، هەر شتێك كە پێچەوانەی یاسا و ئادابی گشتی بێت، داواكاری گشتی بۆی هەیە كە داوا تۆماربكات، بۆیە یاساكە بەس تایبەت نەبووە بەلەشفرۆشی"، بەو هۆیەوەش كە یاسا كۆنەكە ماوەیەكی زۆری بەسەردا تێپەڕیوە و لەو ماوەیەشدا كۆمەڵگای كوردی گۆڕانكاری ئابوری و كۆمەڵایەتی زۆری بەخۆیەوە بینیوە، بۆیە حوسامەدین سەرداری لەگەڵ ئەوەدایە كە یاساكە پێویستی بەهەمواركردنەوە هەبێت، دەڵێت "یاسا وەكو قورئان و حەدیس نییە كە نەگۆڕدرێت، دەكرێت بگۆڕێت و ئەندامانی پەرلەمانیش كە نوێنەری میللەتن، بۆیان هەیە كە یاساكە دەسكاری بكەن. بۆچوونی منیش هەر ئەوەیە كە یاسای لەشفرۆشی پێویستی بەهەمواركردنەوە هەیە".
ئەڤین ئیبراهیم فەتاح (توێژەری كۆمەڵایەتی) و نوسەر و چالاكوان لەبواری مافەكانی ژنان، سەبارەت بەیاسا كۆنەكەی ژمارە 8ی ساڵی 1988 كە ئەو بەقانونێكی زۆر سەقەت وەسفی دەكات "دەڵێت ئەو ژنەی لەشفرۆشی دەكات لەگەڵ ئەو كەسەی خۆمان پێیدەڵین گەوادی دەكات، تەنها دەبێت ئەو دووانە سزا بدرێن، بەڵام ئەو پیاوەی كە پارە دەدات بۆ لەشكڕین بەپێی یاسا كۆنەكە، وەك بەرزەكی بانان بۆی دەردەچێت و قانون نایگرێتەوە".
ئەڤین ئیبراهیم، پشتگیری لەپرۆژەیاساكەی فراكسیۆنی كۆمەڵ دەكات، بەڵام هاوكات ئاماژە بەوەش دەدا كە نەوەكو دیاردەی لەشفرۆشی، بەڵكو هەر بابەتێكی دیكەی كۆمەڵایەتی كە لەناو كۆمەڵگادا هەیە، ناتوانرێت بەتەواوەتی بنەبڕ بكرێت، بۆیە بەبۆچوونی ئەو یاسا كۆنەكە نەوەك هەر دیاردەكە بنەبڕ ناكات، بەڵكو وەك ئەو دەڵێت "یاسا كۆنەكە وەك ئەوەیە كە تەماتە كڕینی حەلال بێت، بەڵام فرۆشتنی حەرام بێت"، گوتیشی "ئەگەر ئەو ئافرەتانەی كەوا كاری لەشفرۆشی دەكەن، لەكۆمەڵگایەكی نیشتەجێبوون دابنرێن، هەم خۆیان و هەم ئەوانەشی كە هاموشۆیان دەكەن دیار دەبن، دواتر ئەوانە دەبێت لەرووی تەندروستییەوە چاودێریان بكرێت، تاوەكو نەبنە هۆكارێك بۆ بڵاوبوونەوەی نەخۆشی".
ئەو بەشتێكی باشیشی زانی كە داواكاری گشتی مافی ئەوەی هەبێت لەو رووەوە داوا تۆماربكات، بەڵام بەبۆچوونی (ئەڤین ئیبراهیم) كێشەكە لەوەدایە كە دەبێت دیاردەی لەشفرۆشی ساغبكرێتەوە، كە ئاخۆ بەچ شێوەیەك سەیری دەكرێت؟ ئایا گرفتێكی كۆمەڵایەتی یا نەخۆشییەكی ناو كۆمەڵگا یان وەكو پیشەیەك سەیر دەكرێت؟ دەڵێت "بۆیە دەبێت ئەمە رونبكرێتەوە، چونكە تاوەكو ئێستا بەپێی یاساكانی عێراقی، لەشفرۆشی وەك تاوان سەیر كراوە، بەڵام ئەو كاتەش دەبێت ژن و پیاوەكە وەك تاوانبار سەیر بكرێن". ئەو توێژەرە كۆمەڵایەتییە، دواجار گوتیشی "گرفتی لەشفرۆشی لەكوردستان ئێستا زۆر لەوە گەورەتر بووە كە باسی لێوە دەكرێت، ئێستا لەباشووری عێراق، لەوڵاتانی كەنداو بەبار ئافرەت دەهێنن بۆ كوردستان، لەوانەیە كاری جاسوسی و سیاسیش بكەن بەو هۆیەوە".