سڤیل: غەفور هیرانی

ئاكۆ عەباس ئاغا، كەسایەتی سنووری رانیە و سەرۆك عەشیرەتی ئاكۆیان، لەدیدارێكی (سڤیل) تیشك دەخاتە سەر رەوشی سنووری رانیە و پێگە و ئامانجی ئەوان لەدەڤەرەكەدا.
***
سڤیل: رۆڵی ئێوە وەكو كەسایەتی و سەرۆك عەشیرەتێكی ناسراو، لەناوچەكە بەشێوەیەكی گشتی، چۆنە؟
ئاكۆ عەباس ئاغا: ئامانج و رۆڵی ئێمە بۆ خەڵكە، لەگەڵ ئەوەشدا كێشەكان زۆرن، بەڵام وردە وردە حكومەت هەوڵدەدات چارەسەر بۆ كێشەكانی سنوورەكە بدۆزێتەوە، ئەویش وەكو كردنەوەی زانكۆ و ئیدارە و خزمەتگوزاری دیكە، لەگەڵ ئەوەشدا ئومێدی مرۆڤ تەواو نابێت، بەڵام دەبێ هیوامان هەبێت و لەهەوڵدان نەوەستین. من پێمخۆش نییە هیچ ناوچەیەكی كوردستان كێشە و كەموكوڕی هەبێت، چجای ناوچەكەی خۆمان، هەرچی بەئێمەش كرابێت، درێغیمان نەكردووە.
سڤیل: بڕیار بوو زانكۆ لەشاری رانیە بكرێتەوە، بەڵام تائێستا كارەكانی دیار نییە، ئێوە كە پەیوەندییەكی زۆرتان لەگەڵ بەرپرسانی حكومەت و دەسەڵاتدا هەیە و لەگەڵ بەرپرساندا لەپەیوەندیدان، چیتان بۆ ئەوە كردووە؟
ئاكۆ عەباس ئاغا: ئێمە هەوڵی زۆرمان بۆ ئەوە داوە، زانكۆ وەكو قۆناغێكی سەرەتایی بۆ شارەكە زۆر گرنگە، خەڵكی ناوچەكەمان لەبری ئەوەی بچێتە شارەكانی دیكە بخوێنێت، با لەزانكۆی ناوچەكەی خۆی بخوێنێت، ئەم زانكۆیەش قۆناغێكی گرنگە بۆ ئیدارەیەكی سەربەخۆ، كاتی خۆی بەڵێنێكی زۆر بەخەڵكی ناوچەكەمان درا، بەڵام شتێكی وا نەكرا، بەڵام پێدەچێ تائێستا حكومەت ئەو ئیمكانیاتەی نەبووبێت، بەڵام لەوەیە ئەمجارە جدیتربن، من هیوایەكی زۆرم هەیە بەوەی كەوا جدیتربن.
سڤیل: تۆ لەو ململانێ سیاسیانەی كە لەدوای راپەڕینەوە لەكوردستان سەریان هەڵدا و دابەشبوونی سیاسی و جوگرافی هێنا ئاراوە، كام لایەنت هەڵبژارد؟
ئاكۆ عەباس ئاغا: من نەمویستووە و نامەوێ بكەومە ناو ململانێی هیچ لایەكیان، چونكە من پێموایە كورد پێویستە هەموویان یەكبن و بەیەكەوە جوانن، بۆ كورد شتێكی زۆر خراپە، خەریكی شكاندنی یەكتری بێت، چونكە قوەت و سیلاحی ئێمە یەكبوونە، ئەگەر یەكبوونیش نەبێت كەواتە هیچ. من بڵێم ئاكۆ و كوڕی عەباس ئاغام، بەنسبەت دوژمنەوە فەرقی نییە، كاتێك دوژمن تەرحیلی دەكردین و لێی دەداین، لەهەموومانی دەدا و فەرقی پێ نەدەكرین، بۆیە پێویستە كورد برایەتی و یەكێتی نەتەوەیی بكات.
سڤیل: لەو ناوچەیە، كێشەیەكی كۆمەڵایەتی زۆر هەیە، بەتایبەتی كێشەی ژنان، دەگوترێ زۆربەی ئەو كێشانەش بۆ چارەسەركردن دێنە دیوەخانەكەی ئێوە، ئەمە لەپێناو چیدا دەكەن؟
ئاكۆ عەباس ئاغا: پێمخۆشە هەموو تاكێكی ئەو میللەتە، ژیانێكی ئاسوودەی خۆی هەبێت، دونیا لەگۆڕاندایە و بۆ چاسەرەكردنی ئەم كێشانەش پێمخۆش نییە بگەڕێنەوە بۆ ناو باری عەشایەری كوردی، بەڵام خۆناكرێت لەم ناوچەیەدا لەرۆژێكدا خەڵك هەموو بگۆڕێت. نەخێر، من پێمخۆشە هیچ كەس كێشەی نەبێت، بەڵام كاتێك كێشەیان بۆ دێتە پێش، ناچاری لێی بچیە پێش لەپێناو چارەسەكردنی. ساڵەهای ساڵە لەناو ئەو خەڵكە داین و رێزمان دەگرن و سیقە و متمانەمان لەنێواندا هەیە. ئەم شتانەش پەیوەندی بەترسی خەڵكەوە نییە لێمان، بەڵكو رێزمان دەگرن و ئێمەش رێزیان دەگرین، لەكاتێكدا هیچ دەسەڵات و پۆستێكمان لەناو حكومەتدا نییە.
سڤیل: ئێوە بەم كارانەتان رۆڵی یاساتان كەم نەكردۆتەوە لەچارەسەكردنی ئەم كێشانەدا؟
ئاكۆ عەباس ئاغا: نەخێر، ئێمە تەواوكەری یەكترین و هیچ كارێكمان نەكردووە دژ بەیاسا بێت، بەڵكو من كارئاسانی بۆ یاساش دەكەم.
سڤیل: دەڵێن زۆرجار روویداوە رێكخراوەكانی ژنانیش پەنایان بۆ لای ئێوە هێناوە تاچارەسەری كەیسێك بكەن؟
ئاكۆ عەباس ئاغا: بەڵێ، ئەمە زۆریش روویداوە، كاتێك كێشەیەكیان دەبێت، دێنە لای ئێمە بۆیان چارەسەر بكەین. زۆرجار روویداوە گەورە بەبچوك كراوە یان كوڕێك دەیەوێ كچێك بێنێ و نایدەنێ، یاخود هەر كێشەیەكی كۆمەڵایەتی دیكە بێت، دێنە لای ئێمە، ئێمەش بەپێی توانا بۆیان چارەسەر دەكەین، كێشەكانیش جگە لەم سنوورە، لەزۆربەی شوێنەكانی دیكەوەش دێنە لای ئێمە، چونكە خەڵكی كوردستان، زۆربەی رەبتی بەیەكەوە هەیە و خزم و ناسیاوی یەكترین.
سڤیل: لەكاتی بەڕێوەچوونی هەڵمەتی هەڵبژاردنەكانی ساڵی رابردووی پەرلەمانی كوردستان، دەنگۆی ئەوە لەناو خەڵكی سنوورەكە بڵاوبۆوە، كە مام جەلال سەردانی تۆ و چەند سەرۆك عەشیرەتێكی كردووە و لەپێناو راكێشانی دەنگی خەڵك ئیمكانیەت و پارەی زۆری خستۆتە بەردەستتان، ئەمە تاچەند راستە؟
ئاكۆ عەباس ئاغا: ئەم قسانە هیچ راستیەكی تێدا نییە و هیچ یارمەتییەكم وەرنەگرتووە، ئەوانەی ئەو ئیدیعایانەش دەكەن، دەزانن كە دوورە لەراستییەوە، چونكە من ئیمكانیەتم هەیە و هیچ پێویستیم پێی نییە، هەروەها من وابەستەی هیچ حزب و لایەنێك نیم، تا هاوكارییان لێ وەربگرم. بەس لەساڵی 1976وە دۆستایەتیم لەگەڵ یەكێتیدا هەبووە و لەگەڵ حزبەكانی دیكەش و تەنانەت كوردەكانی ئێرانیش پەیوەندیم هەبووە. نە بەڕێز مام جەلال، تەكلیفی لەمن هەبووە، نەكەسێكی دیكەش، لەهەڵمەتی هەڵبژاردنەكانیش بۆ كەس پڕوپاگەندەم نەكردووە، تەحەدای هەر كەسێكیش دەكەم، بڵێ ئاكۆ پێی گوتووم دەنگ مەدە بەو حزبە و بیدە بەوەی دیكە، بەڵام زۆرجار هەندێك برادەر هەیە لەهەڵبژاردنەكاندا كە دەنگی زۆر ناهێنێ، بەسەر یەكی دیكەیدا دەهێنێ، بەڵام ئەوە هیچ باش نییە.
سڤیل: بەو پێیەی ئێستا شوێنی دادگای كۆنی رانیەت كردۆتە باڵەخانە و دوكان، خەڵكی باس لەوەدەكەن كە زۆر شوێنی دیكەی حكومی هەن، بەهەمان شێوە تۆ بەدەستت هێناون، ئەمە تاچەند راستە؟
ئاكۆ عەباس ئاغا: ئەمە قەسەی خەڵك نییە، بەڵكو ئەشخاسن، ئەو ئەشخاسانەی ئەو قسانەش دەكەن، چەندین ساڵە هەن، بەڵام لەناو خەڵكدا خۆشەویست نین و دێن ئەم قسانە دەكەن. خۆت دەزانی حكومەتی هەرێم قانوونێكی هەیە، ناوی یاسای وەبەرهێنانە، نەك بۆ من، بۆ هەموو كەسێك وەكو یەكە لەهەموو شارەكانی دیكەی كوردستان ئەوە هەیە، ئەو جێگایانەی كە فەرمانگەی كۆنی حكومەتن و بینای دیكەی لێ دروست دەكرێت، حكومەت بەپێی یاسا دەتداتێ، ئەوەش لەبەر خاتری من نییە، زۆرم پێخۆشبوو ئەو پرسیارەت لێكردم، دەمەوێت نموونەی ئەوەت بۆ بهێنمەوە، كە گەراجە كۆنەكە لەساڵی 1964 خەریكم لەگەڵ ماڵی حاجی سێوكانی و هەتا ئێستا ئەرزی خۆمان پێنادەنەوە، ئەوەی مەحكەمەی كۆنەش كە دراوەتە من و چەند كەسێكی دیكە، ئەوە بەشێوەی وەبەرهێنانە و دەتوانی بچیت بەدواداچوونی بۆ بكەی، بزانە ئەمانە راستن یان نا، تۆش دەتوانی بچیتە دەزگای وەبەرهێنان و بڵێی خانووی ماڵی حاكم دەكەمە بینایەكی پێنج قات بۆ جوانكردنی شار، ئەوا پێتی دەدەن بەنرخێكی كەمیش، بەس خەڵكێك دەیەوێ شتەكان چەواشە بكات، فەرموو بزانە ئەو جێگەی گەراجە كۆنە لە 64ەوە هی خۆمانە و پێمانی نادەنەوە، بەس ئەو برادەرانەی ئەم قسانە دەكەن، بەرچاو تەنگن و شارەكەی ئێمەش بچووكە و گومان لەناو خەڵك بڵاو دەكەنەوە.
سڤیل: بەڵام دەنگۆی بەدەستهێنانی (سەرا) واتە مەركەزی پۆلیسی كۆنیش دەكرێت لەلایەن ئێوەوە؟
ئاكۆ عەباس ئاغا: وەڵا من ئەوەم نەزانیوە، ئەو برادەرەی ئەمەی باسكردووە، زۆری مەمنوونم ئەمەم بۆ بكات و نیوەشی دەدەمێ، من نەبیستوومە و نەبیریشم لێكردۆتەوە. بەڵام بەڕاستی هەر كەسێك بێت بەقانوونی وەبەرهێنان دائیرەیەكی كۆن وەربگرێت بۆ جوانكاری شار و خزمەتی شارەكە بكات، حەقە بیدەنێ و خەڵكیش سوودی لێدەبینێ و ئیشی لێدەكات.
سڤیل: بۆچی ئێوە وەكو كۆمەڵێك دەوڵەمەندی شارەكە، بیرتان لەوە نەكردۆتەوە كە تەنها پڕۆژەكانتان لەباڵەخانە و دوكان چڕ نەكەنەوە، بەڵكو پڕۆژەی ئابووریتان هەبێت لەبابەتی هێنانی كارگەی بەرهەمهێن؟
ئاكۆ عەباس ئاغا: وەڵڵا من زۆرم پێخۆشە، ئێمە وەكو خەڵكی ناوچەكە، نەك هەر رانیە، بەڵكو قەڵادزێش بێین نەخۆشخانە و كارگەی گەورە دروست بكەین، من ئەو كارانەی دەیكەم بۆ سوودی ناوچەكەیە، بەڵام هەندێك خەڵكی بێویژدان هەن، دێن قسەی خراپ لەسەر ئەمە بڵاودەكەنەوە، هەندێك پڕۆژە هەبووە، هاتووم پشكێكی كەمم وەگرتووە، تەنها بۆ ئەوەی هانیان بدەم، بێن لێرە ئەنجامی بدەن و لێرە خەڵكی سوودی لێ ببینێ، من پێمخۆش نییە خەڵكی هەر موچەخۆر بێت و تەمبەڵ بێت، بەس هەندێ كەس هەیە، هیچی پێناكرێت، تەنها چەواشەكردنی خەڵك نەبێت.
سڤیل: ئێوە وەكو خاوەن سامان و كەسایەتییەكی شارەكە لەمەیدانی كاری خێرخوازی چیتان كردووە؟
ئاكۆ عەباس ئاغا: بۆ مەسەلەی هاوكاری، خەڵك بۆ خۆی دەزانێت، خەڵكی جۆراوجۆر دێت بۆ لامان، هەیە نەخۆشە، تەلەبەیە، دەچێتە خاریج، بۆ كردنەوەی مزگەوت، بەپێی توانای خۆمان كردوومانە، ئێمەش ئەوەندە دەوڵەمەندنین، ئێمە دینارێكمان هەبێت بەملیۆنی خەڵكی دیكە هەیە، رەنگە زۆر كەسی دیكە سەت قاتی ئێمەی پارە هەبێت، بەس ئێمە لەبەر ناحیەی عەشایەریەوە خەڵكی زۆر روومان تێدەكات، پێمان عەیبە خۆمانیان لێ بشارینەوە، ئەوەی ئیمكانیش بووبووبێ كردوومانە، رۆژانەش خەڵكی دێنە لامان و بێ دڵیمان نەكردوون.
سڤیل: دەڵێن كۆمەڵەیەكتان دامەزراندووە بەناوی (كۆمەڵەی خەمخۆرانی رانیە) و تۆش بەشداری لەگەڵیان؟
ئاكۆ عەباس ئاغا: بەڵێ، بەڵام من تەنها یەكجار لەسەرەتا بەشداربوومە لەگەڵیان، بەڵام من پێمگوتوون بەمن ناكرێت هەموو جارێ لەگەڵتان كۆببمەوە، بەڵام هەرشتێك كە باشبوو بۆ خزمەتی شارەكە، ئەوا من لەخزمەتتان دام.
سڤیل: ئێوە لەگەڵ كۆمەڵێك كەسایەتی و سەرۆك عەشیرەت، سەردانی نەوشیروان مستەفا و مام جەلالتان كرد لەپێناو كەمكردنەوەی بارگرژی و ئاشتكردنەوەیان، چیتان بۆكرا؟
ئاكۆ عەباس ئاغا: بەداخەوە، ئێمە خەڵكێك بووین هەستێكی تایبەتی خۆمان بوو، بۆ ئەوەی ئەو كێشەیەی ناو یەكێتی زیاتر زەق نەبێتەوە و بەیەك ماڵی بمێنێتەوە، وەكو شتێكی مێژوویی ئەوەی لەسەر ئێمە واجب بوو، كردمان، چونكە هەر شتێكی خراپ رووبدات هەر بۆ میللەتی خۆمان خراپە و هەموو كوڕ و برای یەكترین، ئێمەش سەردانی هەردوولامان كرد و سوپاسیان دەكەین، بۆ ئەوەی هەردوولا گوێیان لێگرتین، بەڵام هیچ ئەنجامێكی نەبوو، منیش ناكرێت بڵێم خەتای كامەیان بوو، ئەوان كێشەی خۆیان باشتر دەزانن.
سڤیل: زۆر سوپاس ئەگەر شتێكت هەبێ تۆ بتەوێ بیڵێی؟
ئاكۆ عەباس ئاغا: زۆر سوپاس بۆ ئێوە، راستی من پێمخۆش نییە، كەس شعوری من بریندار بكات، بۆیە منیش نامەوێت شعوری كەس بریندار بكەم. زۆر رۆژنامەنووس هەیە كە دێتە ئێرە و دەڕواتەوە، دەڵێ ئاكۆ شتێكی وای نەگوت تا یەكێكی دیكە جوابی بداتەوە. پێمخۆشە هەر كەسێك شتی لەسەر من هەیە بیڵێ، زۆرم پێخۆشە، بەڵام ناوی خۆی پیاوانە بدات، نەك وەك ئەو كابرایەی شتێكی نووسی بوو بەناوی پێشمەرگەی دێرین، با ناوی خۆی بدات، چییە؟