سڤیل: محەمەد قادر

زۆربەی گەنجان، بەتایبەتیش كچان، بەمەبەستی كڕینی مەرهەم و دەرمانە جوانكاریەكان، ڕوو لەكەمالیات و دوكانەكانی ناو بازاڕ دەكەن، ئەوەش لەكاتێكدایە كە پزیشكەكان هۆشداری دەدەن كە كڕینی ئەو جۆرە دەرمانانە، بەبێ رێنماییەكانی پزیشك، كاریگەری خراپی دەبێت. دكتۆر (ئیسماعیل جەوهەر فارس) پسپۆری نەشتەرگەری جوانكاری پێست و سووتان ئەو كاریگەریە نێگەتیفە روون دەكاتەوە.
ئەو پسپۆڕەی بواری نەشتەرگەری جوانكاریی و پێست، فرۆشتن و كڕینی داودەرمانە جوانكارییەكانی ناو بازاڕ، بەبێ رێنمایی پزیشكی، بەكارێكی خراپ وەسفكرد و گوتی "زۆری گەنجان، بەتایبەتی كچان، بەبێ رێنمایی پزیشكی ڕوو لەكەمالیات و دوكانەكانی ناو بازاڕ دەكەن، بەمەبەستی كڕینی مەرهەم و دەرمانە جوانكاریەكانی دەم و چاویان"، بۆیە وەك دكتۆرەكە ئاماژەی پێدا و گوتی "ئەگەر ئێستا ماددەی (ستیوریدایت) بەنموونە وەربگرین، كە نەخۆشەكە بۆ دەموچاوی بەكاری دەهێنێ، راستە بۆ ماوەی مانگێك، ئەو كەسە دەموچاوی پێی روون دەبێت، بەڵام هاوكات ئەو جۆرە ماددەیە 4 كاریگەری خراپی دەبێت لەسەر پێستەكەی، یەكەم: زیبكەی لەدەم و چاوی زیاد دەكات، دووەم: لەكەی لەپەلی دەموچاوی پتر دەبێت، سێیەم: ئەگەر كەسەكە ئەو جۆرە دەرمانەی بۆ ماوەیەكی دوورودرێژ بەكارهێنا، دەبێتە هۆی ئەوەی كە موو لەدەموچاو و روخساری زیاد بكات، چوارەم: پێستەكەی ناسك و تەنك دەبێت و بەرۆژ زوو دەسووتێت و پێستەكەی چورچ و لۆچی لێ پەیدا دەبێت".
دكتۆر (ئیسماعیل جەوهەر) دەڵێت "دوو جۆر قژ وەرینمان هەیە، واتە قژ وەرینەكە بەگشتی لەهەموو لایەكەوە پرچەكە دەربێت، جۆرێكی دیكەی وەرینیش هەیە كە هەندێ جێگەی قژەكە دەوەرێت، بۆیە ئەوەی كە هەندێ جێگە دەردێت، هۆكارەكەی دیارنییە"، بۆیە وەكو دكتۆر گوتی "ئەوجۆرە چارەسەری بەمەرهەم دەكرێت و بۆ ماوەی 6 مانگ دەبێت، نەخۆشەكە شەوانە مەرهەمەكەی لێبدات و شوێنەكەی بخورێنێ، بۆ ئەوەی رەگی مووەكە چالاك بكات و مووەكە بێتەوە، بەڵام ئەگەر دوای بەكارهێنانی ئەو دەرمانە، مووەكەی نەهاتەوە، چارەسەریەكی بەدەرزی دەكەین، دەرزیەكی لەژێر پێستەكەی دەدەین، مانگانە جارێك بۆ ماوەی 6 مانگ، ئەگەر بەو شێوەیەش چارەسەری بۆ نەكرا، دواجار نەشتەرگەری جوانكاری بۆ دەكەین، ئەو شوێنەی كە قژەكەی نییە لای دەبەین و دەیدورینەوە، وەك دیاریشە نەشتەرگەری جوانكاری چەند جۆرێكە، كە دەتوانین لەشوێنی نەشتەرگەریەكە قژی بۆ بچێنینەوە".
ئەو پزیشكە، لەبەردەوامی قسەكانیدا باسی لەهۆكارەكانی قژ وەرین كرد و گوتیشی "بەستنی قژی منداڵان بەتایبەتی كچان شتێكی زۆر خراپە، ئەو قوتابیانەی كە دەچنە قوتابخانە، قژیان بەقایش توند دەبەستن، ئەوەش دەبێتە هۆكاری ئەوەی كە مووەكان خۆراكیان بۆ نەچێت، لەئەنجامدا قژەكەیان كز دەبێت و لەكاتی راكێشانیش مووەكان زۆر دەردێت، بۆیە ئامۆژگاری دایكان دەكەم كە پرچی منداڵەكان بەقایش نەبەستن، بەڵكو بەتۆقە و قردێلە بەناسكی ببەستن و زۆر توندی نەكەن". هەر سەبارەت بەقژ وەرینی منداڵان، دكتۆر دەشڵێت "ئەگەر منداڵەكە جۆری خواردنەكەی باش نەبێت، ئەوەش دەبێتە هۆكاری ئەوەی كە مووی سەری بوەرێت"، لەبارەی گەنجانیشەوە، گوتی "بەشێكی زۆری گەنجان، بەتایبەتی كوڕان جەلی بەكاردەهێنن بۆ پرچەكەیان، ئەوەش كاریگەری زۆری دەبێت بۆ وەرینی قژەكانیان، هۆكارەكەشی ئەوەیە ئەو جەلیە جگە لەوەی مەوادی كیمیاوی تێدایە، لەهەمانكاتدا مووەكان پێكەوە دەنوسێنێت و رەقی دەكات و توانای گەشەكردنیان كەمتر دەبێت". هەروەها وەرینی مووی ئافرەتانیش لەتەمەنی گەنجی، یان دووگیانی بەهۆی ئەو نەقسە (فسیۆلۆجییە) كە لەهۆڕموناتی لەشی روودەدات، بەتایبەتی لەنێوچەوانیان موو دەوەرێت، ئەوەش زۆر ئاساییە، هەر بەوتەی دكتۆر، دوای ئەوەی كە ئافرەتەكە حەملەكەی دانا، وردە وردە شوێنەكەی ئاسایی دەبێتەوە و "زۆربەی جاران مووەكان دێنەوە". دكتۆر ئیسماعیل، گوتیشی كە "بەكارهێنانی بۆیاخ لەلایەن كچان و ئافرەتانەوە، واتە مێشكردنی قژیان هۆكاری سەرەكییە بۆ قژ وەرینەكە، چونكە پێستی سەر دەماری خوێنی زۆرە، ئەو بۆیاخە لەگەڵ خوێنەكە تێكەڵاو دەبێت و دەبێتە هۆكاری ئەوەی كە ئەو رەگە مووانە بمرێنێ و بۆیاخەكەی لێ كۆببێتەوە، بەمەش دەبێتە هۆی پرچ وەرینەكە، هۆكارێكی دیكەی موو وەرینەكە بەهۆی دەرمان خواردنەوەیە. ئەوانەی چارەسەری ئەنسۆلین و ئەو جۆرە دەرمانانە بەكاردەهێنن بۆ نەخۆشیەكانیان. هاوكات وەرینی قژی ویراسیش هەیە، ئەوانەی كە سەریان ئەسلەح دەبێت، بۆ ئەمانەش چارەسەری بەنەشتەرگەری و چاندنەوەی قژەكە دەكرێت".
د. ئیسماعیل جەوهەر فارس، پسپۆڕی نەشتەرگەری جوانكاری پێست و سووتان، زانیاری زیاتر دەدات بە خوێنەرانی (سڤیل) و دەڵێت "بەكارهێنانی یەك جۆرە شامپۆش بۆ شوشتنی قژ بەبەردەوامی، دەبێتە هۆی كزی و وەرینی پرچەكە، بۆیە پێویستە ئەگەر جارێك شامپۆیەكت خەلاس كرد و بەكارت هێنا، بۆ جاری دووەم جۆرە شامپۆیەكی دیكە بكڕیت، چونكە ئەو مەواد كیمیاویە كە لەناو شامپۆیەكە هەیە، دەبێتە هۆی وەرینی قژ وەرینەكە، بەڵام ئەگەر هەرجارە و جۆرە شامپۆیەك بەكار بهێندرێت، بەوجۆرە كاریگەر نابێت".
د. ئیسماعیل جەوهەر، دواجار گوتیشی "پێویستە حكومەت كوالیتی كۆنتڕۆڵ بۆ ئەوانە دابنێت، كە لەسەر شەقام و كەمالیاتەكان جۆرەها دەرمانی جوانكاری دەفرۆشن، چونكە دەبێت ئەو جۆرە دەرمانانە بەپێی رێنمای پزیشكی بفرۆشرێت، تەنها ئەوجۆرە شتانە ئاسایە وەك سوراو و سپیاو هەندێك لەكرێمەكان، كە مەترسیەكی ئەوتۆیان نابێت، بەڵام ئەو مەوادە كیمیاویانەی كە بۆ دەم و چاو سافكردن و لابردنی پەلەیە، ئەوانە دەبێت بەرێنمایی پزیشكی بێت".