شەزا ئەلجبوری

بەشداریكردنی عێراقییەكان بە هەموو تایەفە و ئیتنیكەكانەوە، لەسوننە و شیعە و عەرەب و كورد لەهەڵبژاردنەكانی7ی ئاداری 2010، سەرەڕای ئەو هەڕەشە و توندوتیژیانەی هاوكاتی هەڵبژاردنەكان بوون، خۆی لەخۆیدا سەركەوتنێك بوو، هەرچەندە هیچ ئاماژەیەكیش بۆ ئەوە نەبوو، كە حكومەتێكی یەكێتی نیشتمانی پێك بهێنرێت. هەمووو ئاماژەكان ئەوە دەردەخەن، كە پەرلەمانی داهاتووی عێراق پەرلەمانێكی بەشبەشكراو دەبێت و هەستی تایەفی و رەگەزپەرستی بەسەریدا زاڵ دەبێت، وەك پەرلەمانی ماوەبەسەرچووی ئێستا.
هەرچەندە ئەو هەڵبژاردنە چەند قەوارەیەكی عەلمانی و ناتایەفی جیاكردەوە، جیاواز لەهەڵبژاردنەكانی ساڵی 2005، بەڵام عێراقییەكان لەهەڵبژاردنی7ی ئاداری 2010دا لەدەنگدانیاندا زۆر دوور نەكەوتنەوە لەو قەوارانەی لەرووی تایەفی و ئیتنیكیەوە سەر بە ئەوانن.
گۆڕەپانی سیاسی عێراقی لەسەر ئاستی ناوخۆیی و هەرێمایەتیەوە جموجۆڵێك بە مەبەستی دانانی هێڵە گشتییەكانی پێكهێنانی حكومەتی ئایندە بە خۆیەوە دەبینێت، بەڵام پڕۆسەی جیاكردنەوەی دەنگەكان كە رۆژی دووشەممەی رابردوو دەستی پێكرد، ئەمە لەگەڵ رەتكردنەوەی دەنگی هەندێ لەپاڵێوراوان لەلایەن دەستەی دادەوەری تایبەتەوە، كاریگەری گەورەیان هەیە لەسەر دواخستنی پێكهێنانی حكومەت، ئەمەش بۆتە مایەی نیگەرانی و بۆتە هۆكارێكیش بۆ تێكچوونی بارودۆخی ئەمنی و روودانی تەقینەوەی خوێناوی، كە گومان دەبرێت چەكدارانی سەر بە دەوڵەتی بەناو ئیسلامی و رێكخستنی ئەلقاعیدە لەعێراق لە دواوەی بن.
لەگەڵ ئەوەشدا تێكچوونی بارودۆخی ئەمنی نەگەیشتۆتە ئەو ئاستەی كە عێراق لەدوای هەڵبژاردنەكانی 2005دا پێی گەیشت، بەڵام ترس هەیە لەوەی، كە پێكنەهێنانی حكومەتی تازە و بوونی بۆشایی ئەمنی و زیادبوونی هێرش و پەلامارەكان، بە تایبەت كە لەم دواییانەدا تایەفە و گروپی دیاریكراو دەكەنە ئامانج، هەموو ئەمانە رەنگە ببنە هۆی سەرهەڵدانەوەی میلیشیاكان بۆ مەبەستی پاراستنی ئەمنیەتی تایەفە جۆراوجۆرەكان. ئەمەش حاڵەتێكە جێگای دڵنیایی نییە. لێدوانە ناڕاستەوخۆكەی ئەم دواییەی بەرێز موقتەدا سەدر سەبارەت بەچالاككردنی رۆڵی سوپای مەهدی بە بیانوی پاراستنی هاووڵاتیان، كە مەبەستی لە هاووڵاتیە شیعەكانە، رەنگە عەرەبە سوننەكانیش بۆ چوونە رێزی گرووپە یاخییەكانی وەك ئەلقاعیدە هان بدات، بە تایبەت كە رۆژ لە دوای رۆژ ئەندامانی سەحوە لەسوننەكان فشاری زیاتریان دەخرێتەسەر و زیاتر دەكرێنە ئامانج.
پسپۆرانی بواری عێراقی پێشبینی دەكەن حكومەتی داهاتوو رووبەرووی زۆر تەحەدی ببێتەوە، تەنانەت گەر حكومەتێكی عەلمانی و نیشتیمانیش بێت، چونكە هاوكاتە لەگەڵ كێشانەوەی هێزەكانی ئەمریكا لەعێراق، ئەمەش لەقۆناغێكدایە، كە داهاتی نەوتی عێراق بەشی خەرجیەكانی بنیاتنانەوەی وڵاتەكە ناكات. لە هەرە گرنگترین ئەو تەحەدییانەی عێراق لەو قۆناغەدا رووبەرووی دەبێتەوە:
* مشتومڕی یاسای هەڵبژاردن و یاسای ریشەكێشكردنی بەعس، ئەمەش میسداقیەتی هەڵبژاردنەكان و میكانیزمەكەی لای هاووڵاتیانی عێراقی لاواز دەكات.
* ویستی وڵاتانی دراوسێ بۆ بوونی حكومەتێكی لاوازی عێراقی، تا دەست لە كاروباری عێراق وەربدەن و رێگە لە دروستبوونی دەوڵەتێكی عێراقی بەهێز بگرن.
* دواخستنی پێكهێنانی حكومەتی تازە لەدوای هەڵبژاردنەكانی 7ی ئاداری 2010، بە هۆی ململانێی نێوان قەوارە سیاسییەكان.
* سوننەكانی عێراق نەتوانن نوێنەرایەتیەكی بەهێزیان لەحكومەتی داهاتوودا هەبێت، تا بایكۆتی بەشداریكردن لە پڕۆسەی سیاسیدا بكەن.
* دروستكردنی ململانێ لەنێو ئەو ئیئتیلافەی حكومەتی ئایندە پێك دەهێنێت، كە بە هۆی ئەمەوە نەتوانێت بڕیاری یەكلاكەرەوە بدات.
* پەنابردنی حكومەتی ئایندە بۆ زیادكردنی دەسەڵاتی ناوەند لەسەر حیسابی دەسەڵاتی هەرێمە فیدڕاڵیەكان.
* هێزە عێراقیەكان نەتوانن توندوتیژیەكان كۆنتڕۆڵ بكەن و میلیشیاكان لەناو ببەن، تاوەكو كردەوە توندوتیژیەكان لەعێراقدا زیاد بكەن.
* یەكلانەبوونەوەی كێشەكانی نێوان ناوەند و حكومەتی هەرێمی كوردستان، بە تایبەت سەبارەت بە ناوچە كێشەدارەكان و هێزەكانی پێشمەرگە و داهاتی نەوت.
رەنگە عێراق هەموو ئەو تەحەدییانە ببڕێت، بەڵام ئەمە لەماوەیەكی نزیكدا نابێت، بە تایبەت ئەوەی پەیوەستە بە سەقامگیری ئەمنی. چاوەڕێ دەكرێت گەر حكومەتی تازە لەو نزیكانە پێك بهێنرێت، ئەوا پێكهێنانی وەزارەتە تازەكان و گۆڕانكاریی لەپۆستە حكومیەكاندا چەند مانگێك یا ساڵێك بخایەنێت، تا بەرپرسەكان دەتوانن دەست جێبەجێكردنی ئەركە تازەكەیان بكەن.