رێبوار سیوەیلی

من لەو بڕوایەدام ئەوەی لەكاتی خۆیدا لەكوردستان ڕوویدەدا جێگەی شەرم بوو، بەڵام ئەگەر لەسەر ئەو ناڕەزایەتیانەی خەڵك و كەموكوڕی ئەدای كاری وەزارەتەكان دەست لەكار كێشرابایەوە، هەر ئەودەم بەبێ وەزیر دەماینەوە. من دنیای خۆمانم بەبێ وەزیر ئەزموون نەكردووە، نازانم ئەگەر وڵاتەكەمان بەبێ وەزیر بمێنێتەوە، هیچ كاریگەریی دەكاتە سەر ژیانی ڕۆژانەی خەڵك، یان نایكا؟ هەروەها ناتوانم بڵێم هەمیشە لەبارودۆخی وادا دەستلەكاركێشانەوە ڕێگای چارەسەرە، یاخود ڕاكردن و خۆدزینەوە لەتەحەدای واقیعی سیاسی و ئیداری؟ بەڵام ئەگەر لێمدەپرسی: ئایا كەلتووری دەست لەكاركێشانەوە، لەئەنجامی بێتوانایی وەزیرەكان لەئەنجامدانی كاری خۆیان، كەلتوورێكی باشە؟ دەڵێم: بەڵێ و ئەمەش ئەو بەشەیە لەئەزموونی بەغدا، كە پێویستە بیگوازینەوە بۆ كوردستان، نەك گواستنەوەی ئەزموونی سیاسیی عێراقی، چونكە ئەزموونی سیاسیی عێراقیانە ئەزموونێكی سەردەستەییانە و باڵاخوازانەی عەرەبی ناسیۆنالیستی سوونە مەزهەبە، كە گەلانی تری عێراقی لەماوەی هەشتا ساڵی ڕابردوودا چەوساندۆتەوە و دیكتاتۆریەتێكی بێوێنەی دەرهاویشتووە، كە هێشتاش لەدەست كەلتوورە میراتیەكەی ڕزگارمان نەبووە. لەبەر ئەوە سیاسییە عێراقییەكان هەڵگری پێشینە و میراتێكی سیاسین، كە تێیدا بڕیاردەر، بیركەرەوە، خاوەن دەسەڵات، ئەو ڕەگەز و مەزهەب و كەسانەن كە چەند ساڵە لەم عێراقەدا وەك (عەرەبی سوونە) دەسەڵاتیان بەدەستەوە بووە. عێراقی ئەوان، عێراقی لێبووردەیی، پێكەوەژیان، ڕێز لەبەرامبەرگرتن نییە، بەڵكو عێراقێكە كە سەدام حسێن بە باشترین و ڕاستگۆترین شێوە باسی دەكرد و ناوی نابوو (دەروازەی خۆرهەڵاتی نیشتیمانی عەرەب). هیچ سیاسییەكی عەرەبی عێراقی نەیتوانیوە خۆی لەم هابیتۆسە، یان خووە سەدامییە رزگار بكات. لەبەر ئەوە من نامەوێت ئەو كەلتوورە سیاسیە عێراقیە بگوێزینەوە بۆ هەرێمی كوردستان و ئالێرەشەوە، دەتوانم بڵێم: كردەی دەست لەكاركێشانەوەی سیاسەتمەدارێكی عێراقی بە چاوبەستێك دەزانم، كە هیچ پەیوەندیی بەتێڕوانینی سیاسیانەی ئەوەوە نەبێت، بەڵكو پەیوەندیی بەو هۆكار و لایەنە شاراوانەی كە بوونەتە هۆی دەستلەكاركێشانەوەكەوە هەبێت، لە ترسی ئاشكرابوونی چەپەڵكارییەكان. سیاسییە عێراقییەكان بەسوونە و شیعە و چەپ و ڕاستیانەوە، ناتوانن نمونەی ڕەفتاری سیاسی بن لەبەردەم سیاسییە كوردەكاندا، چونكە سیاسییە كوردەكان بە هەموو عەیبەكانی خۆیانەوە، بە هەموو ئەو گەندەڵییانەی لەماوەی 18ساڵی ڕابردوودا ئەنجامیانداون، هێشتا سەر بەكەلتوورێكی دیكەی سیاسەتن، كە سیاسەتی بەرگریكردن و سیاسەتی ژێردەستەیە. سیاسەتی ژێردەستە سیاسەتە بۆ مانەوە، بۆ پاراستنی كیان و گیان و ڕۆحی نەتەوەیەك، بەڵام سیاسەتی سەردەستە سیاسەتە بۆ لەناوبردن و سڕینەوە و بچووككردنەوەی بوونی ئەوانیتر. ئەوەی جاران بەعس لەدژی كورد دەیكرد شتێك بە بەرچاوی ئەم سیاسیانەی ئێستای عێراقەوە و ئەمانیش لێی بێدەنگ بوون و هەڵوێستیان لەئاستیدا، یان هەر نەبوو، یاخود زۆر لاواز بوو، ئێستا كە بەعس نەماوە تا بەهۆی مەكینە گەورە مرۆڤكوژەكەیەوە بیكات، كۆماری ئیسلامی ئێران هەر بە دیارچاوی ئەم سیاسییە عێراقیانەوە دەیكات و ئەمانیش هەر بێدەنگ و بێهەڵوێستن، جیاوازیی چیە لەنێوان ئەم دوو هەڵوێستەدا؟ بێگومان زۆر كەم. لەبەرئەوە من نامەوێت هیچ ڕەفتار و نمونەیەكی سیاسەتمەدارانی عێراقی بكرێتە پێشنموونە بۆ سیاسەتمەدارانی كورد. بەدیوێكی تردا ئێمە زۆر شتمان هەیە بیگوێزینەوە بۆ بەغدا و شارەكانیتری عێراق. بۆ نمونە شەقامەكانی ئێمە لەشەقامەكانی ئەوان خۆشترن، ئێمە ئازادترین، ئێمە دڵمان فراوانە و پێشوازیی لەهاووڵاتیانی دیكەی عێراق دەكەین، ئێمە میهرەبانین و تاوانەكانی بەعس لەدژی میللەتەكەمان و منداڵان و ژنانی وڵاتەكەمان، بەچاوی سەیرانكەر و دیپلۆمات و ئەو كارمەندە عێراقیانەدا نادەینەوە، كە دێن لەكوردستان خولی فێربوون دەبینن. ئێمە زەوییان پێدەفرۆشین، خانوویان دەخەینە ئیختیارەوە، ڕێگەی كاركردن لەدكتۆر و ئەندازیاریان ناگرین، ئێمە خەریكی بیناكردنەوەی خۆمان و كۆمەڵگاكەمانین و تا ئەندازەیەكی باش و لەچەند لایەنێكەوە تیرۆر و توندوتیژیمان تێپەڕاندووە. ئەوان لەزۆر ڕووەوە پێویستە چاو لەكوردەكان بكەن، كە لەدژی ئەوان سیخناخ نین بەڕۆحی تۆڵەكردنەوە و بەزمانەكەی خۆیان لەوڵاتەكەی خۆماندا پێشوازیان دەكەین. بەهەموو مانایەك كوردستان لەناوچەكانیتری عێراق ئارامتر و ئازادتر و ئاوەدانترە. ئەوەی سیاسییەكانی ئێمە گەندەلأ و خەمنەخۆر و چاوتێرنەبوون، شتێكی ترە و ویستی كۆمەڵگای كوردی بۆ ئاسایش و خۆبیناكردنەوە شتێكی تر. لەئێستادا كەلتووری ژیاندۆستی و بەردەوامی و برایەتی و دۆستایەتی لەهەرێمی كوردستاندا زۆر لەكەلتووری گەندەڵی و چاوچنۆكی حیزب و هەندێ لەكەسایەتییە سیاسییە كوردەكان بەهێزترە، لەبەرئەوە پێویستە لەلایەكەوە، ئەم ئەزموونە بگوێزرێتەوە بۆ ناوچەكانی تری عێراق، نەك ئەزموونی گرژی و سیاسەتی دەبڵ موراڵی عێراقییە عەرەبەكان بگوێزینەوە بۆ هەرێمی كوردستان و دەستلەكاركێشانەوەیەك ئەوەندە گەورە بكەین، وەك ئەوەی موعجیزە ڕویدابێت. بەڕاستی مرۆڤی كورد لەعێراقدا، توانیویەتی نمونەیەكی باش و جوانی مرۆڤێكمان پیشان بدات، كە دوای جەنگ و ماڵوێرانی و دیكتاتۆرییەت پێویستە چۆن بژین و هەڵسوكەوتمان لەگەڵ هاوسێكانمان چۆن بێت، كەچی بەداخەوە هەمیشە دەستەواومان سوێر و تاڵ بووە.