موحسین محەمەد

لەژمارە (40)ی ئەم هەفتەنامە بەپێزەدا، رێپۆرتاژی رۆژنامەنووسی لاو زانا دزەیی لەبارەی پرسیاری (كێ رابەری شانۆی كوردییە) بڵاوكرایەوە، ئەگەر بەهەڵەدا نەچووبم، ئەوە یەكەمین جارە ئیش لەسەر وەڵامی ئەم پرسیارە دەكرێ، بێگومان مێژووی شانۆی كوردی پێویستی بەوەڵامی ئەم پرسیارە هەیە، لەبەرئەوە رێپۆرتاژەكە، وەكو سەرەتایەك ناتوانێ وەڵامی راست و دروست بداتەوە، بڕوا بەزۆربەی شانۆكاران بێنی لەسەر دیاركردنی رابەی شانۆی كوردی، بەڵام وەكو سەرەتایەك، زۆر باشە لە وەڵامەكاندا زۆر شتی گرنگی بۆ وەڵامی راستەقینە وروژاندووە. وەڵامی ئەم پرسیارە بۆ نەوەی نوێی شانۆی كوردی سوودی زۆرە، وەكو راستیەك، نەوەی نوێ هەرگیز بیر لەو جۆرە بابەتانە ناكاتەوە، بۆیە شانۆی ئەم سەردەمەمان ئەو بۆشاییەی تێدایە.
لەڕەوتی مێژوویی شانۆی كوردیدا، چەندین شتی جیاواز لەنێوان شانۆی بەشەكانی كوردستان لەلایەك و شانۆی شارەكانی ئەم بەشەی كوردستان، بەدیاركەوتووە. پێشتر گوتومانە: شانۆی ئەم بەشەی كوردستان هیچ پەیوەندیەكی بەشانۆی بەشەكانی كوردستانەوە نییە، هەروەها مێژووی شانۆی شارەكانی ئەم بەشەش جیاوازی زۆر لەنێوانیاندا هەیە. لەبەر ئەم هۆیانە پێویستە بەشێوەی ستوونی وەڵام بدرێتەوە، واتە شار بەشار قسەی لەسەر بكرێ، لەرێپۆرتاژەكەدا هونەرمەندی بەتوانا سەباح عەبدولرەحمان و نووسەر و هونەرمەندی بەتوانا ئەحمەد سالار چەندین خاڵیان وەكو پێوەر بۆ وەڵامی ئەم پرسیارە داناوە، لەوانە: تەمەنی هونەری، كاری بەردەوام، ئاستی هونەری، رای جەماوەر، كاریگەرییەكانی، رەسەنایەتی لەكار، لایەنی ئەكادیمی، مامۆستا و مەشقداریی، ستایلی خۆی هەبێ، هونەرمەندبێ لەبوارەكانی (ئەكتەری، دەرهێنان، سینۆگرافیا) هەروەها نووسەر و ئامادەكاری شانۆیی بێت.
كەواتە هەر بەپێوەری ئەم دوو هونەرمەندە، ئیمە تەنیا دەتوانین لەسەر ئاستی شارەكان وەڵامی پرسیارەكە بدەینەوە، واتە رابەری شانۆی هەولێر و رابەری شانۆی سلێمانی دیار بكەین، بەپێی لێكۆڵینەوەكان و باری سیاسی لەكوردستان، هونەری شانۆ لەدهۆك زۆر درەنگ سەری هەڵداوە، ماوەیەكی زۆریش سست بووە، لەشاری كەركووكیش بەهەمان شێوەی دهۆك و بەكاریگەری سستەمی سیاسی، هونەری شانۆ لەپاش بووە.
هونەرمەند ئەحمەد سالار بەبەراورد لەگەڵ هونەرمەندانی شاری سلێمانی بێگومان زۆرترین دەقی كوردی نووسیوە، ستایلی خۆی هەیە، بەردەوام كاری هونەری لەزۆربەی بوارەكانی ئەكتەری، دەرهێناندا كردووە، ژمارەیەكی باشی لەو هونەرمەندانە دروست كردووە، كە لەپەیمانگای هونەرەجوانەكان خوێندویانە، تەمەنی هونەری پتر لەچڵ ساڵی بەردەوامە، بەشێوەیەكی ئەكادیمی كاریكردووە، لەگواستنەوەی شانۆیی بۆ خولقاندنی بینینی هاوبەش، زۆرترین شانۆگەری گواستۆتەوە بۆ شارەكانی كوردستان و شارەكانی عێراق، بەم پێوەرانە، شایانی نازناوی رابەری شانۆی كوردییە لەشاری سلێمانی، من لەگەڵ خوشكە بەدیعە دارتاش نیم، كە لەراپۆڕتەكەدا دەڵێ "هونەرمەند فوئاد بەكر رەشید رابەری شانۆی كوردییە". وەكو راستییەك ئەو پیاوە مەزنە، بەپێی رەوتی مێژووی شانۆی كوردی، دەكرێ نازناوی یەكێك لەپێشەنگانی شانۆی شاری سلێمانی بدرێتێ، من ئەمە بە مافێكی رەوای ئەو پیاوە بەڕێزە دەزانم. ئەو دامەزرێنەرە نەك رابەر، ئەم دوو نازناوە زۆر لەیەك جیاوازن، بەتێپەربوونی كات، دەكرێ رابەری تر لەشانۆی كوردیدا دروست ببێ، بەڵام پێشەنگان هەرگیز جارێكی تر دروست نابنەوە.
سەبارەت بەرابەری شانۆی كوردی لەشاری هەولێر، هیچ گومان لەمەدا نییە، نووسەر و هونەرمەند تەلعەت سامان رابەری شانۆی هەولێرە، هەر بەو پێوەرانەی كە كاك ئەحمەد سالار و كاك سەباح عەبدولڕەحمان، لەرێپۆرتاژەكەدا دیاریان كردووە، هەموو دەزانین لەهەولێر پەیمانگای هونەرە جوانەكان نەبووە، كەواتە بۆ بابەتی مەشق و پەروەردەی ئەكتەر، تیپەكانی شاری هەولێر دەبنە پێوەر، تەلعەت سامان نووسەر و دەرهێنەر بووە، بەڵام ئەكتەر نەبووە، بەدیدی من نووسین و دەرهێنان و دروستكردنی ئەكتەر و كاروبەرهەمی زۆر پێوەرن، تەلعەت سامان لەهەردوو بواری نووسین و دەرهێناندا، مێژووی خۆی لەناو دەقی كوردیدا دروست كردووە، ئەوانی تر زۆربەی كارەكانیان، وەڕگێران یان ئامادەكردن بووە لەدەقی عەرەبی یان جیهانی. هونەرمەند سەعدون یونس ئەكتەر و دەرهێنەری بەتوانایە، لەنیوەی دووەمی حەفتایەكان لەهەولێر كاری كردووە، لەدوای راپەڕین، شانۆی شارەكەی بەجێهێشت، ماوەی بیست ساڵە لەشانۆ دابڕاوە، ئەكتەر و دەرهێنەری بەتوانا سەباح عەبدولڕەحمان ماوەی بیست ساڵە، یەك كاری شانۆیی مۆنۆدرامای دەرهێناوە، لەیەك كاری شانۆیی (بەرەوخۆر) رۆڵی بینیوە، نووسەر و هونەرمەند تەلعەت سامان یەكەمین هونەرمەندی ئەكادیمییە لەساڵی (1970)ـوە بەردەوامە لەنوسین و دەرهێنانی شانۆیی بەستایلی خۆی. لەساڵی (2000)ـوە تەنیا كاری تەلەفزیۆنی دەكات، لەشاری هەولێر كۆمەڵێك ئەكتەری دروست كردووە تاوەكو ئەمڕۆ ئەو ئەكتەرانە بەردەوامن، لەبەر ئەم پێوەرە نووسەر و هونەرمەند تەلعەت سامان رابەری شانۆی كوردییە لەشاری هەولێر، هەر ئەم پێوەرانەش وایكردووە، بابەتەكانی ئەم نووسەر و دەرهێنەرە ببنە سەرچاوەی زانستی تەواوی بڕوانامەكانی دراما لەهەردوو زانكۆی هەولێر و سلێمانی، ئێمە كە لاپەڕەكانی ئەو تێزە زانستیانە هەڵدەدەینەوە، زۆرترین پشك وەكو سەرچاوە بەر ئەم دوو هونەرمەندە دەكەوی، بێگومان كاری زانستی شەرم لەكەس ناكات، هونەرمەندان تەلعەت سامان و ئەحمەد سالار دوو ناوی درەوشاوەی زاستین لەبواری هونەری شانۆییدا. لەبەر ئەم هۆیە گرینگە، ئەم دوو بەڕێزە بە شێوەیەكی سروشتی دەبنە خاونی ئەم نازناوە.
بەدیدی من هۆكاری نەبوونی رابەری شانۆی كوردی لەكوردستان دەگەڕێتەوە بۆ ستەمی سیاسی كە لەخەڵكی كوردستان كراوە، ئێمە كە لاپەڕەكانی مێژووی شانۆی كوردی هەڵدەدەینەوە، دەبینین ئەم دوو هونەرمەندە هەر لەسەرتاوە دركیان بەبوونی رابەری شانۆیی كردووە، هەر بۆیە شانۆگەریەكانیان لەشارەكانی كوردستان گواستۆتەوە، بەڵام تەلعەت سامان دوای نمایشی شانۆگەری (پیلان) لەشارۆچكەی كۆیە لەساڵی 1976 كە دوچاری فشاری سیاسی هات، ئیتر پاشەكشە لەم بابەتە دەكات، تەنیا لەچوارچێوەی شاری هەولێر كارەكانی نمایش دەكات. سیستەمی سیاسی فاكتەری سەرەكی دروستنەبوونی سیمبۆڵی كەلتوورییە لەكوردستان، داگیركەر خۆی نایەوێ ئەو سیمبۆلانە هەبن.