فەیسەڵ خەلیل

ئەگەر سیاسەت لەسادەترین پێناسەی دا، كەسبكردنی بۆچوونی خەڵك بێت بۆ بابەتێك یان مەسەلەیەكی دیاریكراو، ئەوا مومارەسەی سیاسی وا لەپیاوی سیاسی دەكات، چەندین هۆكاری گەیاندن هەبێت، بۆ ئەوەی بۆچوونەكانی خۆی دەربڕێت، خەڵك لەبۆچوونەكانی خۆی نزیك بكاتەوە، یەكێك لەو هۆكارانەش نووسینە، زۆر لەسەركردە و سیاسییەكان دەستیان بۆ نووسین بردووە، بەڵام مەرج نییە، هەموو تێكستی سیاسیەكان باش بێت، لەمێژوودا چاكترین تێكستی سیاسی لەلایەن كەسانی غەیرە سەركردە نوسراوە.
سەركردەكانیش زۆر كات دەستیان بۆ ژانرەكانی نووسین بردووە، بەڵام یاداشت چاكترین ژانرە كە زۆربەی سەركردەكانی دونیا و سیاسەتمەداران تێیدا كاریان كردووە، زۆر یادشتی جوان هەن، زۆر یاداشت هەن، كە لەدوای مردنی نووسەرەكەشی كێشەی ناوەتەوە، بەبڕوای چاودێرانەوە یاداشت جۆرێكی ترە لەسیاسەت، یان دەقێكی بە سیاسی كراوە، واتە نووسەرەكەی حیسابێكی تر بۆ هەڵوێستەكانی رابردووی دەكات، خوێندنەوەیەكی تریان بۆ دەكات، هەندێك جار پاساو دەهێنێتەوە، هەندێكجار رووداوەكان بە جۆرێكی تر باس دەكات و گەلێك جاریش زانیاری ئاشكرا دەكات، بەر لەهەموو شتێك دەبێت بزانرێت كە بیرەوەری و یاداشت لەیەكتر جیانە، كەچی ئەو دوو ژانرە لەلای كورد لە یەكتر جیا ناكرێتەوە، بە شێوەیەك دەبینین هەندێك یاداشت بە ناوی بیرەوەرییەكان نوسراوە.
چەندین سەركردەی كورد مومارەسەی نووسینیان كردووە، لەوانە ئۆجەلان و مام جەلال و مەسعود بارزانی، هەر یەكەیان بە شێوازێك نووسینی كردووە، ئەگەر لەسەرەتا لەبارەی ئۆجەلانەوە دەست پێبكەین، ئۆجەلان خۆی لەبارەی نووسینەوە دەڵێ "من دەنووسم ئەگەر لەناو چوار دیواریش بم، زۆر نووسەری گەورە لەناو چوار دیواردا دروست بوون". رەنگە هەموو سیاسیەكانی كورد بە قەد ئۆجەلانیان نەنوسی بێ، لەسەرەتای دروستبوونی پەكەكەوە تا ئێستا ئەو زیاتر لە حەوت كتێبی نووسیوە، كاتێك لە بیقاع بووە، كاتێك لەراكردن بووە، كاتێك لەزیندان بووە، هەموو كات نوسیویەتی، نووسینەكانی ئۆجەلان زۆرجار بیرەوەری و یاداشت و سیاسی و كۆمەڵایەتی تێكەڵە، ستانداڵ لەبارەی نووسینەوە دەڵێ "نووسین ململانێیەكە لەگەڵ مردن". رەنگە ئۆجەلانیش بە نووسین رووبەڕووی هەموو كێشەكانی ببێتەوە، رەخنە لەئۆجەلان دەگیرا گوایە سەركردەیەكی مەیدانی نییە، ئەوانەی هەر ئەو رەخنەیان لێدەگرت، پییانوابوو، نووسەرێكی بە توانایە و نەفەسی نووسینی درێژە، زۆر لەسەر شیكردنەوەی شتەكان دەوەستێت، نووسینەكانی ئەم دواییەی ئۆجەلان لەرۆمان دەچێت، ئەو بۆ ئەوەی بۆچوونی چەپایەتی خۆی برەو پێ بدات، دەیەوێت خوێندنەوە بۆ خۆرهەڵاتی ناوەڕاست بكات، هەر بە دیدێكی ماركسیانەوە شرۆڤەی بابەتەكانی ئەو ناوچەیە دەكات، بۆ ناخی مێژوو قوڵدەبێتەوە، لەنووسینەكانی ئۆجەلان دەردەكەوێت، كە ئەو خاوەن باكگراوندێكی خوێندنەوەیە، شارەزا لە هەموو كولتورەكانی دونیا، شارەزا لەئایینە كۆنەكان، شارەزا لەزانستە مرۆییەكان، بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا دەقەكانی ئۆجەلان چەند رەخنەیەكی لەسەرە، كە دەشێت بە كەموكوڕی ناوببرێت.
یەكەم ئۆجەلان سەركردەیەكی ئایدۆلۆژیە، ئایدۆلۆژییەكان زیاتر لەهەموو كەسێك پەنا بۆ نووسین دەبەن، ئەوان ئەوەندەی بە نووسین جەماوەر كۆدەكەنەوە، كارەكتەری ناو جەماوەر نین، نموونەی ئەو ئایدۆلۆژیانە ماركسییەكان، رەنگە هەموو سەرۆكەكانی دونیا بە قەد لینین كتێبیان نەبێت، بەڵام لینین جیاوازی لەگەڵ ئۆجەلان ئەوەیە، جەماوەرییە، لەبەرامبەردا ئۆجەلان برەو بە گۆشەگیری خۆی دەدات، وەك پێشتر باسم كرد ستایشی گۆشەگیری دەكات، لەعێراقیش شیوعییەكان لەهەموو كەسێك زیاتریان نووسیوە، رەنگە لێرەدا پێویست بێت ئاماژە بە ئیسلامییەكانیش بكەین، ئەوانیش نموونەی شیوعیەكان زۆر دەنووسن، لەجیلی یەكەمی ئیسلامییەكاندا جیا لەوانەی لەچوارچێوەی بڵاوكراوەكانی ئیخوان بڵاوكراوەتەوە، تەنها مەلا عوسمان بوو دەستی بۆ نووسینی تەفسیری قورئان بردووە، بەڵام دوای ئەو ئیسلامییەكان چەندین دەقی لاوازیان نووسیوە، نمونەی عەلی باپیر و مەلا كریكار، تەنانەت مەلا كرێكار دیوانێكی شیعریشی نووسیوە، بەڵام شاعیرێكی خراپە، باقی نوسینەكانی تر لەچوارچێوەی ئامۆژگاری دەردەكەون، نەوەك تێكستی چاك. رەخنەی دووەم لەنوسینەكانی ئۆجەلان: ئانا ئارنێت پێیوایە سیاسەت بوارێكە بۆ موبادەرەی كۆمەڵایەتی، مەجالی سیاسی وەك مەجالە ستاتیكیەكەی كانت وەسف دەكات، كە رێژەی بەهاكان تێیدا وەك یەك نین، ئانا پێیوایە سیاسەت لەسەر كۆمەڵێك جیاكردنەوەی قورس دەوەستێت، یەكێك لەوانە جیاكردنەوەی ژیانی گشتی و ژیانی تایبەتە، بەڵام ئۆجەلان لەهەموو نووسینەكانی ئەو دوو بوارە تێكەڵ دەكات، كاتێك بۆ نموونە قسە لەسەر خۆی و دایكی دەكات، دواتر تێدا رەوشەكان لەو چوارچێوەیەدا شرۆڤە دەكات، جیا لەوانەش لەو نوسینانەی بەو دواییە كۆمەڵێك بابەت دووبارە دەبنەوە، رەنگە بۆ ئەمەش پاساوی زیندانی هەبێت، لەبەرئەوەی سەرچاوەی بەردەست نییە، لەگەڵ ئەوەشدا كە كتێبەكانی دەخوێنیتەوە، خوێنەر هەست بە لەزەتی خوێندنەوە دەكات، خۆزگە دەخوازیت ئۆجەلانی سەرۆك، رۆماننووس بوایە.