كەژاڵ ئیسماعیل - هۆڵەندا

گەرچی ژنبوون لەدیدگەی كۆمەڵگەوە بەواتای لاوازی دێت، وێڕای ئەو‌ەی هەمیشە سیفەتە لاوازەكان دراونەتە پاڵ ژن وەك لاوازی، نەبوونی توانای بڕیاردان، خیانەتكردن، فیتنە و ئاژاوە، شەرم و ترس، بەپێچەوانەی ئەو سیفەتانەی بەردەوام پیاویان كردۆتە پێشەنگی كۆمەڵگە، وەك ئازایەتی، مەردی، چاونەترسی و كۆمەڵگەلێك لەو سیفەتانەی پێی ناسراون و لەكۆمەڵگەی ژنی جیاكردوونەتەوە، ئایا ئەو ناو و ناتۆرە و سیفەتە نادروستانە لەڕاستیدا بوونیان هەبووە، یان بەتەنها دەماودەم لەڕێگەی زمان و هەڵەی زمانەوانییەوە بوونەتە ئەو راستییەی ئەمڕۆشی لەسەربێت ژنی لەپیاو جیاكردۆتەوە وەك ئینسان.
یەك لەو سیفەتانەی كە لاوازی ژنی كردۆتە دیاردەیەك گریانە، بە واتای ژن لەهەمبەر هەر كێشەیەك یان ڕووداو و ئازارێك گریان چەكی خۆپاراستن و بەدورخستنێتی، هەر ئەم بۆچونەش وایكردووە خێزان هەمیشە بەكوڕ بڵێت (تۆ ژن نیت دەگریت، خۆ تۆ كچ نیت بۆ دەترسی؟ دەڵێی ژنی شەرمنی، ژنانی،) لەبەرابەر ئەو ڕاوبۆچونەی تێكەڵ بە دیالۆگی ڕۆژانەی نێو خێزان و كۆمەڵگە بووە، ژنی ئازا و چاونەترس و خاوەن بەهرە وەك پیاو چاوی لێدەكرێت، وەك ئەوەی بەژنێكی بەتوانا دەوترێت (دەڵێی پیاوە ئازایە، وەك پیاو نێرە!!) كە ئەمانە تەنها بۆ دەرخستن و سەرخستنی ئینسانییەتی پیاو گوتراون، ئاخر ژنێك لێوانلێو لەجوانی و سیفەتی ژنانەبێت، چۆن دەبێتە پیاو و ئاماژە بە نێربوونی دەكرێت؟، تەنها لەبەرئەوەی توانای بەرەنگاربوونەوەی ئەو جەنگەی هەیە كە مێژوو لەسەرەتاوە هەڵیگیرساندووە لەنێوان ژن و پیاودا، هەڵبەت مێژوو مرۆڤ دروستی كردووە، كەواتە خودی مرۆڤ بۆ زاڵكردنی پیاو راستییەكانی بەو چەوتییە شرۆڤە كردووە، بە دەلیلی بوونی ئەو هەموو چیرۆكانەی لەتەواوی كۆمەڵگە كۆنەكاندا زارەوزار تا ئەمڕۆكە باس لە ژن دەكەن، وەك ئەوەی بەتەنها ژن بۆ (عەشق یان ئاژاوە و فیتنە، یان بۆ تێركردنی غەریزە زایەندییەكانی پیاو ژیابێت)، گەر ژنێك لەنێو كۆمەڵگەدا باوەڕی بەمەسەلەی ژنبوون و ئینسانێتی خۆی هەبووبێت، یان هەیبێت، ئەوا لەپیاوپیاوتر وەسفیان كردووە، ئێستاش ئەو ژنانە بە سەركێش یان هەڵگەڕاوە ناوزەد دەكەن، هەر ئەو بیروبۆچونە كۆنخوازەیە تێكەڵ بە فیكری مرۆڤەكان بووە و لەڕێگەی زمانەوە ئاماژەی پێكراوە.
گەرچی ئەو روانگەیە لەكەسایەتی ژن كەمدەكاتەوە، كەچی خودی ژن بەشدارە لەتاوانی بەردەوامبوونی ئەو تەشهیرەی پێی دەكرێت، ئاخر كەم نین ئەو ژنانەی كوڕیان لەكچ خۆشتر دەوێت، بەشدارن لەداڕشتنی پلانی كوشتن و بەزۆربەشودانی كچەكانیاندا، ئاخر ئەو دایكەی بەئاگایە لەدەستدرێژیكردنە سەركچەكەی لەلایەن باوك، یان برایەوە (كە ئەمەیان لەو بەسەرهاتە واقعییانەی لەنێو كۆمەڵگەكاندا ڕوودەدات دایك بێدەنگی هەڵدەبژێرێت) گەورەترین تاوانی مرۆڤایەتی دژ بەئینسانبوونی كەسێك دەكات، بەپاساوی (ترس). ئاخر ترس لەچی؟ ترس لەپیاوێك دڕندانە هەتكی ئەو شەرەفە دەكات، خۆی بە خاوەنی دەزانێت و پیاوەتی پێوە بەندە؟
كاتێك دایك بەكوڕەكەی دەڵێت ژنانی، ئەوە لوتكەی تاوانە دژ بەخۆی وەك ئینسان، ئەوجا وەك ژن، كاتێك خودی ژن بوونی خۆی بە عەیبە و كەم دەزانێت، كەوابوو گەر كۆمەڵگە ژن بەلاواز بزانێت ئەی ئەركی ژن چییە؟ كاتی ئەوە نەهاتووە ئەو ڕوانینە چەوت و هەڵەیە قەبوڵ نەكات و بۆ ڕاستكردنەوەی ئەو ڕوانینە چیتر پێی قەبوڵ نەبێت، پێی بوترێت لەپیاو پیاوتری و بە كوڕەكەی بڵێن سەرژنانی و كچانی؟