سەروەر سالار چوچانی

ئەو وڵاتەی پێی دەوترێ عێراق و زۆرێك بە خاوەن سنورێكی موقەدەسی دەزانن، سەرەتا بۆ پاراستنی بەرژەوەندییەكانی بەریتانیا پێكەوە لكێنرا. لەگەڵ تێپەڕینی كاتدا شتێكی رووكەش چەسپێنرا، كە ناوی شوناسی عێراقیبوون بوو، شوناسێك بوو، كە بە فەرمانی كەمینەیەكی سوننی پیرۆز كرا و زۆرینەی شیعە و كورد لەدروستكردنیدا تا رادەیەكی زۆر بێبەش بوون و ئەوەندەی كوشتار و شەڕی نابەدڵ و گرانی و دوژمنایەتی پێشكەشكردن، نیو ئەوەندە رێگەی نەدان تەعبیر لەخواستەكانی خۆیان بكەن و سود لەو سامانە سروشتی و مرۆییە وەربگرن، كە لە ئەگەری سەربەخۆییاندا پێدەچو پێی شاد ببن. تا 2003، هیچ كفرێك لەوە گەورەتر نەبوو كەسێكی دانیشتوی ناو ئەو سنورە جوگرافییە گومانی خۆی لەپیرۆزی سنورەكانی دەبڕێ. دیارە تا ئەو دەمە، لەم وڵاتەدا ڕواڵەت و ناوەڕۆكی زۆر لەشتەكان و لەناویشیاندا پرسی شوناس، ئەگەر تەواو پێچەوانەی یەكتر نەبووبن، ئەوا لانیكەم زۆر لەیەكەوە دوور بوون.
دوای ئەو بەروارە، پەردە لەسەر ئەو پرسە هەڵماڵرا و كەم كەسێكی ژیر هەبوون، نەبینن كە "عێراقیبوون" مەسەلەیەكی دووەمییە و ئەوەی لەپێش ئەوەوەیە پرسەكانی "عەرەببوون، كوردبوون، شیعەبوون و سوننەبوون"ن.
ئەگەر ئەوە شوناسێكی پیرۆز و ڕاستەقینە بوو، بۆچی لە یەكەمین هەڵبژاردنی پەرلەمانی عێراقدا لیستێكمان نەبینی بە یەكسانی هەموو پارێزگا و هەرێمەكانی عێراق بگرێتە خۆی؟ بۆ لە بەسرا و هەولێر خەڵكی پەرۆشی خۆیان بۆ هەڵبژاردن دەردەبڕی و ڕابردوویان وەك خەوێكی ناخۆش دەبینی، كەچی لە ئەنبار و تكریت بەشداریكردن لەو هەڵبژاردنە بە شورەیی دادەنرا و پرسە بۆ سەرۆكی كۆچكردو دادەنرا؟ بۆ لیستی بەسراییەكان لە هەولێر ئەوەندە ئیفلیج بوو، لیستی كوردستانیانیش لە ئەنباردا بە بەكرێگیراوی داگیركەران ناو دەبران؟
ئێستاش هەرچەندە سیاسییە كاراكانی سەر شانۆی سیاسی عێراق زوو زوو پابەندبوونی خۆیان بە "بەرژەوەندییە باڵاكانی گەلی عێراق"ەوە دوپات دەكەنەوە، بەڵام لەكردەوەدا دروست ئەوە بەدرۆ دەخەنەوە. هەر ئەوەی كە زیاتر لە 4 مانگ تێپەڕیوە و نەتوانراوە كەسێك دیاری بكرێت ببێتە سەرۆكوەزیران و ئەوەش كە بە درێژایی 7 ساڵی ڕابردوو نەتوانراوە حزبێك یان لیستێك دروست بكرێت، كە شوناسەكەی تەنها عێراقی بێت و دوور بێت لە كارتێكەری نەتەوەیی و مەزهەبی هەر كەسێكی زۆر سادەش تێدەگەیەنێت، كە "عێراقیبوون" ئەوەندە پێكبەستێكی لاوازە كە ناتوانێ هەوێنی دروستكردنی تاكە كورسییەكی پەرلەمانی بێت، لەبەرامبەر پێكبەستە مەزهەبی و ئیتنیكییەكاندا، كە وا دەكەن قەوارەی گەورە گەورەی وەك ئەوەی ئێستا دەیبینین دروست بكەن.
شوناسێك كە تەنها كوشت و بڕ و نائارامی پێشكەشی هەڵگرانی كردبێت، یان دەبێت وەلا بنرێت و ڕێگە بە هەڵگرانی بدرێت هەركەسە و ئەو شوناسە هەڵبگرێت كە ئارەزوی دەكات، یاخود لە بنەڕەتەوە و دوبارە دابڕێژرێتەوە و وا بكات كوردێك لەعێراقدا زیاتر لەوەی دەست بكەوێت، كە لە كوردستانەكەیدا دەستی دەكەوێت، وەك دانیشتوانی فەرەنسی زمانی كەنەدا كە دڵنیان ئەوەی لە چوارچێوەی كەنەدا دەستیان دەكەوێت، زۆر زیاترە لەوەی لە وڵاتێكی سەربەخۆی خۆیاندا دەستیان دەكەوێت، بۆیەش هەرچەندە ئەو مافەشیان پێدراوە پیادەی بكەن، ئامادە نین لە كەنەدای دایك جیا ببنەوە.